Autori: Edison ZAÇAJ

• Institucioni: Universiteti i Tiranës,  Fakulteti i Ekonomisë, Departamenti i Kontabilitetit

• Fusha e studimit:  Kontabilitet

• Data e publikimit: 08.07.2026

• Disertacioni gjendet i publikuar në Gjuhën Shqipe

© E drejta e autorit: Edison ZAÇAJ

Publikuar nga Universiteti i Tiranës
Bazuar në aktet ligjore, rregulloreve dhe politikave të UT-ës

👉 Klikoni këtu për të parë disertacionin e plotë (PDF)

ABSTRAKT

Ky punim doktorature u ndërmor në kuadër të nevojës në rritje për përmirësimin e menaxhimit financiar në Institucionet e Arsimit të Lartë (IAL) publike, ku metodat tradicionale të llogaritjes së kostos rezultojnë të kufizuara në pasqyrimin e saktë të shpërndarjes së kostove indirekte. Nën presionin për transparencë, llogaridhënie dhe përdorim më efikas të fondeve publike, studimi synon zhvillimin e një modeli të avancuar të kostos, duke integruar metodën e kostos bazuar në aktivitet (ABC) dhe përmirësimin e saj koston bazuar në kohën e secilit aktivitet (TDABC).

Qëllimi kryesor i punimit ka të bëjë me ndërtimin e një modeli praktik dhe të zbatueshëm për universitetet, i cili rrit saktësinë në shpërndarjen e kostove në nivel programi studimi. Metodologjia bazohet në një qasje të kombinuar teorike dhe empirike, përmes një rasti studimor konkret, ku identifikohen aktivitetet kryesore, burimet përkatëse dhe ndërtohen “activity” dhe “cost pools”. Modeli fokusohet te metoda TDABC duke llogaritur kapacitetin praktik dhe koston për njësi kohore (CCR).

Studimi tregon se modeli ABC/TDABC rrit transparencën dhe saktësinë e kostove duke i lidhur ato me aktivitetet dhe burimet. Ai mundëson identifikimin e kapaciteteve të papërdorura dhe mbështet vendimmarrjen strategjike. Integrimi i TDABC thjeshton modelin dhe përmirëson qeverisjen financiare në IAL.

Fusha: Kontabilitet

Fjalët kyce: Metoda ABC, Metoda TDABC, Institucione të Arsimit të Lartë, ekuacione kohore, kapacitet praktik (CCR), efikasitet operacional

ABSTRACT

This doctoral dissertation was undertaken due to the growing need to improve financial management in public Higher Education Institutions (HEIs), where traditional cost accounting methods show significant limitations in accurately allocating indirect costs. Under increasing pressure for transparency, accountability and more efficient use of public funds, the study aims to develop an advanced costing model by integrating Activity-Based Costing (ABC) and its evolution into Time-Driven Activity-Based Costing (TDABC).

The main objective of the study is to design a practical and implementable model for universities that enhances the accuracy of cost allocation at the study program level. The methodology is based on a combined theoretical and empirical approach, through a specific case study in which key activities and relevant resources are identified, and “activity pools” and “cost pools” are developed. The model focuses on TDABC by calculating practical capacity and cost per unit of time (CCR).

The study demonstrates that the ABC/TDABC model improves cost transparency and accuracy by linking costs directly to activities and resources. It also enables the identification of unused capacity and supports strategic decision-making. The integration of TDABC simplifies the model and contributes to improved financial governance in higher education institutions.

Field of study: Accounting

Keywords: ABC method, TDABC method, Higher Education Institutions, timing equations, practicapl capacity (CCR), operational efficiency

The post Edison ZAÇAJ – Mundësia e zbatimit të metodës ABC/TDABC në Institucionet e Arsimit të Lartë. Rast Studimi – Programi i ciklit të dytë të studimeve në Fakultetin e Ekonomisë appeared first on UNIVERSITETI I TIRANËS.

Autori: Almina DOKO (MANOKU)

• Institucioni: Universiteti i Tiranës,  Fakulteti i Ekonomisë, Departamenti i Kontabilitetit

• Fusha e studimit:  Kontabilitet

• Data e publikimit: 08.07.2026

• Disertacioni gjendet i publikuar në Gjuhën Shqipe

© E drejta e autorit: Almina DOKO (MANOKU)

Publikuar nga Universiteti i Tiranës
Bazuar në aktet ligjore, rregulloreve dhe politikave të UT-ës

👉 Klikoni këtu për të parë disertacionin e plotë (PDF)

Abstrakti

Ky punim trajton kontabilitetin ligjor si disiplinë të integruar që kombinon kontabilitetin, auditimin, hetimin financiar dhe analizën ligjore për zbulimin dhe dokumentimin e mashtrimeve në pasqyrat financiare. Literatura ndërkombëtare, në vendet me praktika të zhvilluara të kontabilitetit ligjor, dëshmon përdorim të gjerë të metodave statistikore dhe algoritmike si instrument ndihmës për zbulimin e mashtrimeve financiare. Në Shqipëri dhe Ballkanin Perëndimor, kontabiliteti ligjor mbetet disiplinë e paformalizuar si profesion autonom, dhe mungojnë studime empirike që e pasurojnë me inteligjencën artificiale.

Studimi propozon një kornizë metodologjike të kontabilitetit ligjor të mbështetur nga inteligjenca artificiale. Modeli Beneish M-Score përdoret për vlerësimin paraprak të rrezikut të manipulimit dhe klasifikimin e njësive ekonomike. Kjo bazë shfrytëzohet për trajnimin dhe testimin e algoritmeve Support Vector Machines dhe Neural Networks, me qëllim zhvillimin e modeleve parashikuese që mbështesin kontabilistin ligjor në identifikimin e njësive me rrezik të lartë.

Rezultatet empirike tregojnë se integrimi i analizës tradicionale financiare me inteligjencën artificiale rrit ndjeshëm saktësinë e zbulimit të mashtrimit. Evidentohen tregues financiarë me rol vendimtar parashikues, që mund të shërbejnë si indikatorë paralajmërues të hershëm. Studimi ofron kornizë të zbatueshme për forcimin e kontabilitetit ligjor në Shqipëri, me aplikim në auditim, hetim financiar dhe mbikëqyrje rregullatore.

Fusha: Kontabilitet dhe Analizë financiare

Fjalët kyce: Mashtrimi në pasqyrat financiare; Kontabiliteti ligjor; Beneish M-Score; Machine learning

Abstract

This study addresses forensic accounting as an integrated discipline that combines accounting, auditing, financial investigation, and legal analysis for detecting and documenting financial statement fraud. International literature, particularly from countries with well-established forensic accounting practices, demonstrates the widespread use of statistical and algorithmic methods as supporting instruments for fraud detection. In Albania and the Western Balkans, forensic accounting remains unformalized as an autonomous profession, with a lack of empirical studies integrating it with artificial intelligence.

The study proposes a methodological framework for forensic accounting supported by artificial intelligence. The Beneish M-Score model is employed for preliminary assessment of manipulation risk and classification of economic entities. This foundation supports the training and testing of Support Vector Machines and Neural Networks algorithms, aiming to develop predictive models that assist the forensic accountant in identifying high-risk entities.

Empirical results indicate that integrating traditional financial analysis with artificial intelligence significantly enhances fraud detection accuracy. Financial indicators with decisive predictive roles are identified, which may serve as early warning signals. The study offers an applicable framework for strengthening forensic accounting in Albania, with applications in auditing, financial investigation, and regulatory oversight.

Field of study: Accounting and Financial Analysis

Keywords: Financial statement fraud; Forensic accounting; Beneish M-Score; Machine learning

The post Almina DOKO – Kontabiliteti ligjor dhe zbulimi i mashtrimeve në pasqyrat financiare appeared first on UNIVERSITETI I TIRANËS.

• Autori: Almida Hoxha

• Institucioni: Universiteti i Tiranës,  Fakulteti i Ekonomisë, Departamenti i Kontabilitetit

• Fusha e studimit:  Kontabilitet

• Data e publikimit: 30.04.2026

• Disertacioni gjendet i publikuar në Gjuhën Shqipe

© E drejta e autorit: Almida Hoxha

Publikuar nga Universiteti i Tiranës
Bazuar në aktet ligjore, rregulloreve dhe politikave të UT-ës

👉 Klikoni këtu për të parë disertacionin e plotë (PDF)

ABSTRAKT

Në Shqipëri, kuadri ligjor për auditimin publik, përbën një element kyç për të siguruar pavarësinë, paanësinë dhe funksionimin e Kontrollit të Lartë të Shtetit (KLSh) i cili përfaqëson Institucionin më të Lartë të Auditimit në vend. Ky Institucion e ushtron veprimtarinë audituese të vet në përputhje me parimet e përcaktuara në Deklaratën e Limës (1977, Peru), dokument ky që ndryshoj këndvështrimin e auditimit shtetëror dhe ndikoj në zhvillimin e standardeve ndërkombëtare të INTOSAI-t. Zbatimi i ligjeve, akteve nënligjore dhe normave të nxjerra në zbatim të tyre është kusht thelbësor i qeverisjes së mirë, sepse sigurojnë që njësitë publike, si administruese dhe përdoruese të fondeve publike, veprojnë brenda kuadrit ligjor dhe rregullator. Kjo merr rëndësi të veçantë, në një kohë kur kërkesat për performancë dhe llogaridhënie po rriten, pasi përputhshmëria me ligjet konsiderohet dimension kyç i përgjegjshmërisë publike. KLSh-ja ushtron funksionin thelbësor në vlerësimin e rregullshmërisë dhe ligjshmërisë së veprimtarisë institucionale dhe qëndron në qendër të marrëdhënies ndërmjet tre aktorëve kryesorë: Parlamentit, publikut dhe subjekteve të audituara. Ky studimi ka për qëllim të analizojë se si zbatimi i SNASP-ve ka ndikuar në zhvillimin e praktikave të auditimit shtetëror në Shqipëri, duke analizuar ndikimin e zbatimit të tyre në ndërtimin e një administrate më transparente, më të përgjegjëshme dhe më pranë qytetarëve; si dhe në zbatimin e rekomandimeve konkrete për forcimin e mëtejshëm të transparencës dhe llogaridhënies në sektorin publik.

Fjalët kyçe: Auditim, Standardet Ndërkombëtare të Auditimit të Sektorit Publik, Njësi publike, Transparenca, Llogaridhënia.

ABSTRACT

In Albania, the legal framework for public auditing constitutes a key element for ensuring the independence, impartiality, and functioning of the Supreme Audit Institution (SAI), which represents the highest auditing body in the country. This institution carries out its audit activities in accordance with the principles outlined in the Lima Declaration (1977, Peru), a document that changed the perspective on government auditing and influenced the development of INTOSAI’s international standards.

The implementation of laws, subordinate acts, and related regulations is an essential condition for good governance, as it ensures that public entities, both those administering and utilizing public funds, operate within the legal and regulatory framework. This becomes particularly important in a context where demands for performance and accountability are increasing, as compliance with laws is considered a key dimension of public responsibility.

The SAI performs a crucial role in assessing the regularity and legality of institutional activities and stands at the center of the relationship between the three main actors: Parliament, the public, and the audited entities. This study aims to analyze how the implementation of the International Standards of Supreme Audit Institutions (ISSAIs) has influenced the development of government auditing practices in Albania, examining their impact on building a more transparent, accountable, and citizen-oriented administration, as well as on the implementation of concrete recommendations for further strengthening transparency and accountability in the public sector.

Key words: Audit, International standards for auditing in the public sector, Public entities, Transparency, Accountability.

The post Almida Hoxha – Standardet Ndërkombëtare të Auditimit për Institucionet e Larta të Auditimit (SNASP/KLSh) si një vlerë e shtuar në forcimin e parimit të transparencës dhe të llogaridhënies! Rasti i Shqipërisë appeared first on UNIVERSITETI I TIRANËS.

The post Ndikimi i ndihmës së donatorëve në zhvillimin e sistemit  të raportimit financiar në Kosovë appeared first on UNIVERSITETI I TIRANËS.

The post Transferimi i çmimit.Rasti i Shqipërisë appeared first on UNIVERSITETI I TIRANËS.

The post Përgatitja e shënimeve shpjeguese dhe roli i tyre në vendimmarrje appeared first on UNIVERSITETI I TIRANËS.

The post CILËSIA E AUDITIMIT, PËRCAKTUESIT KRYESORË NGA PIKËPAMJA E PJESMARRËSVE NË TREGUN E AUDITIMIT NË SHQIPËRI appeared first on UNIVERSITETI I TIRANËS.

The post ZBATIMI I STANDARTIT KOMBËTAR TË KONTABILITETIT NR.13, AKTIVET BIOLOGJIKE, NË KUSHTET E SHQIPËRISË appeared first on UNIVERSITETI I TIRANËS.

Security Error: PDF files must be hosted on the same domain as this site.

PDF is hosted on: http://https%3A%2F%2Funitir.edu.al%2Fwp-content%2Fuploads%2F2020%2F09%2FNJ%C3%8B-AKTIV-I-PA%C3%87MUAR-%E2%80%93-VLERA-E-BURIMEVE-NJER%C3%8BZORE-DHE-KONTABILITETI-I-TYRE-Elda-Hoxhaj-2019-1.pdf but this site is: https://unitir.edu.al

The post NJË AKTIV I PAÇMUAR-VLERA E BURIMEVE NJERËZORE DHE KONTABILITETI I TYRE appeared first on UNIVERSITETI I TIRANËS.

The post NDIKIMI I ANALIZËS FINANCIARE NË PËRMIRËSIMIN E PERFORMANCËS SË ADMINISTRATËS TATIMORE appeared first on UNIVERSITETI I TIRANËS.