• Institucioni: Universiteti i Tiranës, Instituti i Studimeve Evropiane
• Fusha e studimit: Edukim
• Data e publikimit: 19.08.2026
• Disertacioni gjendet i publikuar në Gjuhën Shqipe

© E drejta e autorit: Rafaela Marteta
Publikuar nga Universiteti i Tiranës
Bazuar në aktet ligjore, rregulloreve dhe politikave të UT-ës.

👉 Klikoni këtu për të parë disertacionin e plotë (PDF)

The post Rafaela Marteta – Edukimi dhe komunikimi në arsimin shqiptar appeared first on UNIVERSITETI I TIRANËS.

• Institucioni: Universiteti i Tiranës, Fakulteti i Drejtësisë, Departamenti i së Drejtës Publike
• Fusha e studimit: E Drejtë Publike
• Data e publikimit: 18.08.2026
• Disertacioni gjendet i publikuar në Gjuhën Shqipe

© E drejta e autorit: Naureda Llagami
Publikuar nga Universiteti i Tiranës
Bazuar në aktet ligjore, rregulloreve dhe politikave të UT-ës.

👉 Klikoni këtu për të parë disertacionin e plotë (PDF)

Abstrakti: Ky disertacion ka për objekt analizën juridike të administrimit të sistemit gjyqësor në Republikën e Shqipërisë, e kuptuar jo vetëm si kategori thjesht administrative, por edhe si kategori juridiko-kushtetuese, e ndërthurur ngushtësisht me parimin e ndarjes së pushteteve, me parimin e pavarësisë së pushtetit gjyqësor, me llogaridhënien institucionale dhe me detyrimin për gjykim brenda afatit të arsyeshëm. Brenda një kornize të vetme analitike, desertacionit synon të rindërtojë evoluimin kushtetues të organizimit dhe administrimit të gjykatave shqiptare, që nga shpallja e pavarësisë në vitin 1912 e deri në fazën aktuale të procesit të integrimit në Bashkimin Evropian, duke vendosur në qendër të analizës ndërhyrjen kushtetuese të vitit 2016, si pikën e shndërrimit më të rëndësishëm në historinë e qeverisjes gjyqësore shqiptare. Teza qendrore e disertacionit është analizimi i tri fazave të mëdhaja të transformimit institucional të administrimit të sistemit gjyqësor shqiptar : faza e konsolidimit fillestar të shtetit të së drejtës në periudhën para regjimit komunist, e karakterizuar nga një ndërthurje origjinale midis trashëgimisë juridike osmane dhe ndikimit të modeleve evropiane perëndimore, kryesisht atë italian; faza e shtrembërimit ideologjik gjatë regjimit komunist, në të cilën pavarësia e gjyqësorit u parashikua formalisht në tekstin kushtetues, por u zhvesh substancialisht në praktikën institucionale dhe nënvizohet ndikimi i Kushtetutës së Bashkimit Sovjetik të vitit 1936; si dhe faza e riformimit demokratik pas vitit 1991, e cila kulmoi me reformën kushtetuese të vitit 2016 si riformatim institucional i tërë sistemit të drejtësisë. Kjo reformë nuk përbën një rishikim teknik të organizimit gjyqësor, por një transformim strukturor, përmes të cilit modeli i administrimit, i ndikuar nga ekzekutivi, u zëvendësua nga modeli i vetëqeverisjes profesionale. Kontributi origjinal i disertacionit qëndron në ndërtimin e një kornize gjithëpërfshirëse interpretuese, që vendos administrimin gjyqësor shqiptar në një vazhdimësi të gjatë historiko-kushtetuese, të harmonizuar me standardet bashkëkohore evropiane, dhe që ofron, mbi këtë bazë, propozime konkrete për përmirësimin e efikasitetit gjyqësor në Republikën e Shqipërisë.

Fjalë kyçe: administrimi i sistemit gjyqësor; pavarësia e pushtetit gjyqësor; reforma kushtetuese e vitit 2016; vetëqeverisja gjyqësore; efikasiteti gjyqësor; afati i arsyeshëm; standardet evropiane

Abstract: This doctoral dissertation addresses the administration of the judicial system in the Republic of Albania, to be understood not only as a mere administrative category, but as a constitutional-legal category, closely intertwined with the principle of the separation of powers, the principle of judicial independence, institutional accountability, and the obligation to render judgment within a reasonable time. The dissertation seeks to reconstruct, within a single analytical framework, the constitutional evolution of the organization and administration of the Albanian courts, from the proclamation of independence in 1912 to the present phase of the process accession to the European Union, placing at the centre of the analysis the constitutional intervention of 2016 as the most significant transformative moment in the history of Albanian judicial governance. The central thesis of the work is that the administration of the Albanian judicial system has traversed three major phases of institutional transformation: an initial phase of consolidation of the rule of law in the period preceding the communist regime, characterised by an original interweaving of the Ottoman legal heritage and the influence of Western European models; a phase of ideological distortion during the communist regime, in which the independence of the judiciary was formally inscribed in the constitutional text, yet was substantively eroded in institutional practice; and a phase of democratic refoundation following 1991, which culminated in the 2016 constitutional reform as an architectural recasting of the entire justice system. That reform does not constitute a technical revision of judicial organization, but rather a structural transformation, through which the model of administration influenced by the executive was replaced by the model of professional self-governance. The original contribution of the work lies in the construction of a comprehensive interpretive framework, which situates Albanian judicial administration within an extended historical-constitutional continuity, harmonised with contemporary European standards, and which offers, on that basis, concrete proposals for the improvement of judicial efficiency in the Republic of Albania.

Keywords: administration of the judicial system; judicial independence; 2016 constitutional reform; judicial self-governance; judicial efficiency; reasonable time; European standards

The post Naureda Llagami – Administrimi i sistemit gjyqësor në Shqipëri në këndvështrim historik dhe krahasues appeared first on UNIVERSITETI I TIRANËS.

• Institucioni: Universiteti i Tiranës, Fakulteti i Shkencave të Natyrës, Departamenti i Informatikës
• Fusha e studimit: Informatikë
• Data e publikimit: 06.08.2026
• Disertacioni gjendet i publikuar në Gjuhën Shqipe

© E drejta e autorit: Ilma Lili
Publikuar nga Universiteti i Tiranës
Bazuar në aktet ligjore, rregulloreve dhe politikave të UT-ës.

👉 Klikoni këtu për të parë disertacionin e plotë (PDF)

Abstrakti: Ky disertacion trajton rolin e teknikave të Inteligjencës Artificiale për të ndihmuar në realizimin e sistemeve të vendimmarrjes automatike në kontekste të ndryshme aplikative. Studimi fokusohet në analizimin e marrëdhënies ndërmjet performancës së modeleve inteligjente, transparencës së vendimeve dhe integrimit të sistemeve autonome në mjedise reale. Në kuadër të punimit janë trajtuar konceptet teorike të vendimmarrjes automatike, modelet probabilistike, teknikat e të Mësuarit të Makinës dhe të Mësuarit të Thelluar, si dhe qasjet e Inteligjencës Artificiale të Shpjegueshme (XAI). Nga ana metodologjike, disertacioni paraqet tre raste studimore kryesore. Rasti i parë trajton integrimin e metodave XAI në chatbot-e inteligjente për sektorin e hotelerisë, me qëllim rritjen e transparencës dhe besueshmërisë së vendimeve automatike. Rasti i dytë fokusohet në analizën e sentimentit nga e folura në gjuhën shqipe, duke përdorur modele të Mësuarit të Thelluar dhe përfaqësime akustike si MFCC dhe HuBERT në një kontekst me burime të kufizuara gjuhësore. Rasti i tretë propozon një framework të bazuar në konceptin e Binjakut Dixhital (Digital Twin) për monitorimin e cilësisë së ajrit në ambiente të brendshme dhe realizimin e vendimmarrjes automatike përmes sensorëve IoT, modeleve parashikuese dhe moduleve adaptive të kontrollit. Rezultatet tregojnë se teknikat e Inteligjencës Artificiale mund të përdoren në mënyrë efektive për automatizimin e proceseve vendimmarrëse, duke rritur saktësinë, shpejtësinë dhe aftësinë parashikuese të sistemeve së bashku me integrimin e metodave të shpjegueshmërisë

Fjalë kyçe: Inteligjenca Artificiale, vendimmarrja automatike, Machine Learning, Deep Learning, XAI (eXplainable AI), Digital Twin, analiza e sentimentit, IoT, HuBERT, chatbot inteligjent

Abstract: This dissertation examines the role of Artificial Intelligence techniques in supporting the implementation of automated decision-making systems across different application contexts. The study focuses on analyzing the relationship between the performance of intelligent models, decision transparency, and the integration of autonomous systems into real-world environments. Within the scope of this work, the theoretical concepts of automated decision-making, probabilistic models, Machine Learning and Deep Learning techniques, as well as Explainable Artificial Intelligence (XAI) approaches are addressed. From a methodological perspective, the dissertation presents three main case studies. The first case study examines the integration of XAI methods into intelligent chatbots for the hospitality sector, with the aim of increasing the transparency and reliability of automated decisions. The second case study focuses on speech sentiment analysis in the Albanian language by using Deep Learning models and acoustic representations such as MFCC and HuBERT within a low-resource language context. The third case study proposes a framework based on the concept of the Digital Twin for indoor air quality monitoring and the implementation of automated decision-making through IoT sensors, predictive models, and adaptive control modules. The results demonstrate that Artificial Intelligence techniques can be effectively used to automate decision-making processes by improving the accuracy, speed, and predictive capabilities of the systems, together with the integration of explainability methods.

Keywords: Artificial Intelligence, automated decision-making, Machine Learning, Deep Learning, XAI (eXplainable Artificial Intelligence), Digital Twin, sentiment analysis, IoT, HuBERT, intelligent chatbot

The post Ilma Lili – Aplikimi i teknikave të Inteligjencës Artificiale në ndihmesë të realizimit të vendimarrjes automatike appeared first on UNIVERSITETI I TIRANËS.

• Institucioni: Universiteti i Tiranës, Fakulteti i Ekonomisë, Departamenti i Ekonomiksit
• Fusha e studimit: Shkencat Ekonomike
• Data e publikimit: 03.08.2026
• Disertacioni gjendet i publikuar në Gjuhën Shqipe

© E drejta e autorit: Gent Sejko
Publikuar nga Universiteti i Tiranës
Bazuar në aktet ligjore, rregulloreve dhe politikave të UT-ës.

👉 Klikoni këtu për të parë disertacionin e plotë (PDF)

Abstrakti: Ndër pasojat kryesore të krizës financiare 2007-2009 ishte përkeqësimi i kushteve në tregjet financiare globale, shoqëruar me shpeshtimin e episodeve të rrezikut sistemik vendet e zhvilluara dhe ato në zhvillim. Këto pasoja u shfaqën në shumicën e ekonomive të botës edhe për një periudhë të konsiderueshme pas krizës. Veçanërisht në ekonomitë e vogla me tregje të pazhvilluara financiare, ku krizat shkaktojnë ndërprerje të befta të ciklit financiar dhe kredisë, stabiliteti bankar bëhet faktor thelbësor në transmetimin e politikës monetare. Literatura ka dëshmuar ndërveprimin e anasjelltë midis politikës monetare dhe stabilitetit financiar, duke ngritur pyetjen nëse politika monetare duhet të adresojë edhe objektiva të stabilitetit financiar. Ky material, përmes analizës së karakteristikave të ekonomisë dhe sistemit financiar shqiptar gjatë më shumë se dy dekadave, jep një panoramë të plotë të mënyrës se si Banka e Shqipërisë, krahas fokusit në stabilitetin e çmimeve, ka forcuar vëmendjen ndaj stabilitetit financiar. Rezultatet empirike tregojnë një lidhje të rëndësishme midis politikës monetare dhe stabilitetit financiar, si dhe ndikimin e veprimeve monetare mbi qëndrueshmërinë financiare. Studimi sugjeron se politikat makroprudenciale rrisin autonominë e politikës monetare, duke ndikuar drejtpërdrejt aktivitetin ekonomik, inflacionin dhe kursin e këmbimit, si dhe duke ulur nevojën për reagime të forta monetare.

Fjalë kyçe: Politika monetare, shëndeti bankar, politika makroprudenciale

Abstract: Among the main consequences of the 2007-2009 financial crisis was the deterioration of conditions in global financial markets, accompanied by an increase in episodes of systemic risk in developed and developing countries. These consequences were evident in most economies worldwide for a considerable period after the crisis. Especially in small economies with underdeveloped financial markets, where crises cause sudden interruptions in the financial and credit cycle, banking stability becomes an essential factor in the transmission of monetary policy. The literature has demonstrated the reciprocal interaction between monetary policy and financial stability, raising the question of whether monetary policy should also address financial stability objectives. This material, through the analysis of the characteristics of the Albanian economy and financial system over more than two decades, provides a comprehensive overview of the way in which the Bank of Albania, in addition to its focus on price stability, has strengthened its attention to financial stability. Empirical results show a significant relation between monetary policy and financial stability, as well as the impact of monetary actions on financial stability. The study suggests that macroprudential policies increase the autonomy of monetary policy, directly affecting economic activity, inflation and the exchange rate, and reducing the need for strong monetary responses.

Keywords: Monetary policy, banking health, macroprudential policy

The post Gent Sejko – Stabiliteti i çmimeve dhe stabiliteti financiar në një ekonomi të vogël, të hapur dhe me shkallë të lartë euroizimi; ndërveprimi dhe implikimet për bankën qendrore appeared first on UNIVERSITETI I TIRANËS.

• Institucioni: Universiteti i Tiranës, Fakulteti i Shkencave Sociale, Punës dhe Politikës Sociale
• Fusha e studimit: Punë Sociale
• Data e publikimit: 24.07.2026
• Disertacioni gjendet i publikuar në Gjuhën Shqipe

© E drejta e autorit: Xhulia Musta
Publikuar nga Universiteti i Tiranës
Bazuar në aktet ligjore, rregulloreve dhe politikave të UT-ës.

👉 Klikoni këtu për të parë disertacionin e plotë (PDF)

Abstrakti: Vëmendja në rritje mbi të drejtat e PAK-ëve gjatë dekadave të fundit ka diktuar nevojën për transformimin e modeleve të vlerësimit të AK në mbarë botën, përfshirë Shqipërinë. Në kuadër të harmonizimit të legjislacionit dhe politikave me parimet e Konventës së OKB-së për të drejtat e PAK-ëve, si dhe nevojës për adresimin e çështjeve të efektivitetit dhe efiçencës në programin e mbrojtjes sociale, Shqipëria nisi zyrtarisht zbatimin e modelit biopsikosocial të vlerësimit të AK rreth fundit të vitit 2019. Reformimi rrënjësor i modelit të vlerësimit përligji nevojën për kryerjen së këtij studimi që synon të analizojë zbatimin e modelit biopsikosocial të vlerësimit në Shqipëri nëpërmjet eksplorimit të risive dhe sfidave të ndeshura nga profesionistët e KSHVAK-ve, PAK-ët dhe personat kyç. Nxjerrja e përfundimeve të studimit u mbështet mbi një metodologji cilësore që ndërthuri intervistat gjysëm të strukturuara me 25 profesionistë, 20 PAK-ë dhe 5 persona kyç me analizën kritike të kuadrit ligjor, institucional dhe strategjik lidhur me zbatimin e modelit biopsikosocial. Gjetjet e studimit sugjerojnë se modeli biopsikosocial i vlerësimit të AK shënon një zhvendosje rrënjësore nga një model që vlerëson diagnozën në një model që vlerëson funksionimin. Ky model, nëpërmjet ngritjes së ekipeve shumëdisiplinore me mjekë dhe punonjës socialë, e ka bërë holistik vlerësimin e AK dhe ka rikonceptuar nga themeli modelin e mbështetjes për PAK-ët përmes ndërthurjes së pagesave me shërbimet e integruara, që ofrohen në përputhje me nevojat individuale të çdo PAK-u. Megjithatë përmbushja e vizionit ambicioz për rritjen e pjesëmarrjes së PAK-ëve në shoqëri kufizohet nga pamjaftueshmëria dhe qasja e kufizuar në shërbime, veçanërisht në zonat rurale, si dhe angazhimi i strukturave publike të shërbimeve të integruara. Nga ana tjetër, pagesat nuk arrijnë të mbulojnë në mënyrë efektive nevojat e shumta të fëmijëve dhe të rriturve me AK. Sfidat sugjerojnë nevojën për pasurimin e shportës së shërbimeve në nivel kombëtar, angazhimin dhe mirëkoordinimin mes strukturave, si dhe rivlerësimin e masës së mbështetjes për fëmijët dhe të rriturit me AK, në mënyrë që të garantohet një nivel dinjitoz jetese dhe integrim në shoqëri.

Fjalë kyçe: PAK, biopsikosocial, AK, shërbime të integruara

Abstract: The increasing focus on the rights of persons with disabilities (PwDs) in recent decades has led to the need to transform disability assessment models worldwide, including in Albania. Within the framework of harmonising legislation and policies with the principles of the UN Convention on the PwDs, as well as addressing issues of effectiveness and efficiency in the social protection programme, Albania initiated the implementation of the biopsychosocial model towards the end of 2019. The fundamental reform of the assessment model justified the need to undertake this study, which aims to analyse the implementation of the biopsychosocial assessment model in Albania by exploring the innovations and challenges encountered by multidisciplinary team professionals, PwDs, and key informants. The study’s findings are based on a qualitative methodology combining semi-structured interviews with 25 professionals, 20 PwDs, and 5 key informants, alongside a critical analysis of the legal, institutional, and strategic framework related to the implementation of the biopsychosocial model. The findings suggest that the biopsychosocial model of disability assessment marks a fundamental shift from a diagnosis-based model to a functioning-based model. Through the establishment of multidisciplinary teams composed of doctors and social workers, this model has made disability assessment more holistic and has fundamentally reconceptualised the support model for PwDs by linking cash benefits with integrated services provided in accordance with the individual needs of each individual. However the fulfilment of the ambitious vision to increase the participation of PwDs in society is constrained by the insufficient availability and limited accessibility of services, particularly in rural areas, as well as the limited engagement of public institutions responsible for integrated service provision. On the other hand, financial benefits do not effectively cover the needs of children and adults with disabilities. These challenges highlight the need to expand the service package at the national level, ensure effective engagement and coordination among institutions, and reassess the level of support for children and adults with disabilities in order to guarantee a dignified standard of living and full social inclusion.

Keywords: PwDs, biopsychosocial, disability, integrated services

The post Xhulia Musta – Reforma e aftësisë së kufizuar në Shqipëri: risitë dhe sfidat e zbatimit të modelit biopsikosocial të vlerësimit të aftësisë së kufizuar appeared first on UNIVERSITETI I TIRANËS.

• Institucioni: Universiteti i Tiranës, Fakulteti i Shkencave Sociale, Departamenti i Sociologjisë
• Fusha e studimit: Sociologji
• Data e publikimit: 23.07.2026
• Disertacioni gjendet i publikuar në Gjuhën Shqipe

© E drejta e autorit: Anisa Jenishaj (Agastra)
Publikuar nga Universiteti i Tiranës
Bazuar në aktet ligjore, rregulloreve dhe politikave të UT-ës.

👉 Klikoni këtu për të parë disertacionin e plotë (PDF)

Abstrakti: Ky studim analizon proceset e integrimit të emigrantëve shqiptarë në Itali dhe Gjermani pas vitit 1990, duke ofruar një pasqyrë krahasuese të përvojave dhe sfidave të tyre në dy shoqëri pritëse me tradita dhe struktura institucionale të ndryshme. Emigracioni shqiptar ka njohur një rritje të ndjeshme ndër vite, duke kaluar nga emigrantë kryesisht të pakualifikuar në një përbërje më të larmishme që përfshin profesionistë dhe studentë. Italia dhe Gjermania përfaqësojnë destinacione historike dhe aktuale, me modele të ndryshme integrimi: Italia ofron një integrim social më të butë dhe më të lidhur me komunitetin, por me kufizime në tregun e punës, ndërsa Gjermania siguron mundësi më të strukturuara për integrim ligjor dhe ekonomik, por përballet me distanca kulturore dhe sociale më të mëdha. Analiza mbështetet në metodologjinë cilësore, duke gërshetuar rishikimin e literaturës me 50 intervista me emigrantë shqiptarë që jetojnë dhe punojnë në Itali dhe Gjermani, si dhe 6 intervista me specialistë të emigracionit. Studimi përdor konceptet e integrimit, ankorimit social dhe kapitalit social për të shqyrtuar mënyrën se si emigrantët ndërveprojnë me institucionet, tregun e punës dhe komunitetet pritëse. Rezultatet tregojnë se integrimi ndikohet nga gjinia, arsimi, punësimi, njohja e gjuhës dhe rrjetet sociale. Sfidat kryesore përfshijnë dallimet kulturore, pengesat burokratike, izolimin social dhe vështirësitë gjuhësore, ndërsa lehtësitë lidhen me mundësitë për zhvillim dhe një sistem të perceptuar si meritokratik. Integrimi paraqitet si proces dinamik dhe relacional, me dallime të dukshme midis Italisë dhe Gjermanisë që burojnë nga modelet dhe kushtet e ndryshme të integrimit. Studimi sugjeron që Republika e Shqipërisë të luajë një rol aktiv përmes bashkëpunimit me shoqatat e diasporës dhe promovimit të identitetit kulturor, ndërsa Italia dhe Gjermania të forcojnë politikat integruese përmes përmirësimit të aksesit në tregun e punës, njohjes së kualifikimeve, përforcimit të integrimit gjuhësor dhe arsimor dhe luftës kundër diskriminimit. Bashkëpunimi shumënivelësh ndërmjet institucioneve shtetërore, organizatave të emigrantëve dhe shoqërisë civile identifikohet si një faktor kyç për krijimin e politikave më efektive dhe gjithëpërfshirëse. Në këtë kuadër, integrimi i emigrantëve shqiptarë shihet si një proces i përbashkët përgjegjësie ndërmjet vendit të origjinës dhe vendeve pritëse, që kontribuon në mirëqenien individuale, kohezionin social dhe zhvillimin e qëndrueshëm të shoqërive përkatëse

Fjalë kyçe: integrim, emigrantë shqiptarë, ankorim social, kapital

Abstract: This study examines the integration processes of Albanian migrants in Italy and Germany after 1990, offering a comparative perspective on their experiences and challenges in two host societies with distinct traditions and institutional structures. Over time, Albanian migration has shifted from predominantly low- skilled migrants to a more diverse population that includes professionals and students. Italy and Germany serve as both historical and contemporary destinations, with differing integration models: Italy provides softer social integration closely linked to the community but faces labor market limitations, while Germany offers structured legal and economic integration opportunities, yet exhibits greater cultural and social distances. The research employs a qualitative methodology, combining literature review with 50 interviews with Albanian migrants and six interviews with migration specialists. Key concepts such as integration, social anchoring, and social capital are used to analyze how migrants interact with institutions, the labor market, and host communities. Findings indicate that integration is influenced by gender, education, employment status, language proficiency, and social networks. The main challenges include cultural differences, bureaucratic barriers, social isolation, and language difficulties, while facilitating factors are mainly related to opportunities for personal and professional development and a system perceived as meritocratic. Integration emerges as a dynamic and relational process, with notable differences between Italy and Germany stemming from their distinct integration models and conditions. The study recommends that the Republic of Albania take an active role by collaborating with diaspora associations and promoting cultural identity, while Italy and Germany strengthen integration policies through improved labor market access, recognition of foreign qualifications, language and educational support, and anti- discrimination measures. Multi-level cooperation among state institutions, migrant organizations, and civil society is crucial for designing effective and comprehensive policies. Overall, the integration of Albanian migrants is framed as a shared responsibility between the country of origin and host countries, contributing to individual well-being, social cohesion, and sustainable development

Keywords: integration, Albanian migrants, social anchoring, social

The post Anisa Jenishaj – Profile të integrimit të emigrantëve shqiptarë në shoqëri të vendeve perëndimore: faktorë ndihmës dhe pengues appeared first on UNIVERSITETI I TIRANËS.

• Institucioni: Universiteti i Tiranës, Fakulteti i Drejtësisë, Departamenti i të Drejtës Civile
• Fusha e studimit: E Drejtë Civile
• Data e publikimit: 23.07.2026
• Disertacioni gjendet i publikuar në Gjuhën Shqipe

© E drejta e autorit: Lira Spiro
Publikuar nga Universiteti i Tiranës
Bazuar në aktet ligjore, rregulloreve dhe politikave të UT-ës.

👉 Klikoni këtu për të parë disertacionin e plotë (PDF)

Abstrakti: Ky disertacion eksploron sfidat dhe mundësitë në trajtimin juridik të pronësisë industriale nën këndvështrimin e së drejtës ndërkombëtare private, duke u fokusuar në juridiksionin dhe ligjin e zbatueshëm për markat dhe patentat. Parimi i territorialitetit analizohet si një shtyllë themelore që rregullon krijimin dhe mbrojtjen e këtyre të drejtave, duke nxjerrë në pah kufizimet që dalin në kontekste ndërkombëtare dhe rastet trans-nacionale. Pjesa qendrore e punimit trajton juridiksionin ekskluziv për regjistrimin dhe vlefshmërinë e të drejtave të pronësisë industriale, duke u bazuar në rregulloret e BE-së si Rregullorja e Brukselit Ia dhe instrumente ndërkombëtare si Konventa e Parisit dhe Marrëveshja TRIPS. Disertacioni identifikon mangësitë në harmonizimin ndërkombëtar dhe konfliktet që lindin nga interpretimi i ndryshëm i ligjeve kombëtare. Në mënyrë të veçantë, analiza thekson rëndësinë e ligjit të zbatueshëm në përcaktimin e të drejtave dhe detyrimeve të palëve, duke u fokusuar në rolin e vendit të regjistrimit si faktori kryesor përcaktues. Gjithashtu, diskutohen rastet gjyqësore më të rëndësishme dhe jurisprudenca për të ilustruar kompleksitetin e këtyre çështjeve. Në epokën dixhitale, disertacioni adreson sfidat që vijnë nga shkeljet online të të drejtave të pronësisë industriale dhe propozon reforma ligjore për të trajtuar këto problematika. Rekomandimet përfshijnë nevojën për harmonizim më të mirë ndërkombëtar, forcimin e legjislacionit shqiptar dhe zhvillimin e qasjeve të reja përmes mekanizmave të specializuar ndërkombëtarë. Ky disertacion përfaqëson një kontribut të rëndësishëm në fushën e së drejtës ndërkombëtare private, duke ofruar udhëzime praktike dhe teorike për zhvillimin e mëtejshëm të kuadrit juridik të pronësisë industriale.

Fjalë kyçe: Juridiksioni; Ligji i zbatueshëm; Territorialiteti; Pronësia industriale; Harmonizimi ndërkombëtar

Abstract: This dissertation explores the challenges and opportunities in addressing the legal aspects of industrial property under the perspective of private international law, focusing on jurisdiction and the applicable law for trademarks and patents. The principle of territoriality is analysed as a fundamental pillar governing the creation and protection of these rights, highlighting the limitations arising in international contexts and transnational cases. The central part of the dissertation examines exclusive jurisdiction for the registration and validity of industrial property rights, drawing upon EU regulations such as the Brussels I Regulation and international instruments like the Paris Convention and the TRIPS Agreement. The dissertation identifies gaps in international harmonization and conflicts arising from differing interpretations of national laws. In particular, the analysis underscores the importance of applicable law in determining the rights and obligations of the parties, emphasizing the role of the place of registration as the primary determining factor. Additionally, significant case law and jurisprudence are discussed to illustrate the complexity of these issues. In the digital era, the study addresses challenges arising from online infringements of industrial property rights and proposes legal reforms to tackle these issues. The recommendations include the need for improved international harmonization, strengthening Albanian legislation, and developing new approaches through specialized international mechanisms. This dissertation represents a significant contribution to the field of private international law, offering practical and theoretical guidance for the further development of the legal framework for industrial property.

Keywords: Jurisdiction; Applicable Law; Territoriality; Industrial Property; International Harmonization

The post Lira Spiro – Pronësia industriale në këndvështrimin e të drejtës ndërkombëtare private. Markat dhe patentat appeared first on UNIVERSITETI I TIRANËS.

• Institucioni: Universiteti i Tiranës, Fakulteti i Drejtësisë, Departamenti i të Drejtës Civile
• Fusha e studimit: E Drejtë Civile
• Data e publikimit: 23.07.2026
• Disertacioni gjendet i publikuar në Gjuhën Shqipe

© E drejta e autorit: Etien Isak
Publikuar nga Universiteti i Tiranës
Bazuar në aktet ligjore, rregulloreve dhe politikave të UT-ës.

👉 Klikoni këtu për të parë disertacionin e plotë (PDF)

Abstrakti: ABSTRAKT Kontrata e sigurimit dhe ajo e sigurimit të pasurisë në veçanti përbën një nga kontratat tipike të parashikuara në Kodin Civil të Republikës së Shqipërisë. Për shkak të zhvillimeve historike, të cilat kanë imponuar ndryshimin e regjimeve politike dhe ekonomike përgjatë shekullit XX, legjislatura të ndryshme kanë miratuar rishtazi legjislacionin e tyre civil që i është përshtatur zhvillimeve të kohës. Kontrata e sigurimit ka gjetur rregullim në Kodin Tregtar të Mbretërisë Shqiptare që i përket periudhës së mbretit Zog, në ligjin nr.2359, datë 15.11.1956 “Mbi Veprimet Juridike dhe mbi Detyrimet” si dhe Kodin Civil të Republikës Popullore Socialiste të Shqipërisë të vitit 1981, si dhe në Kodin Civil të Republikës së Shqipërisë të vitit 1994 në fuqi edhe sot. Kontrata e sigurimit të pasurisë gjen rregullim në tridhjetë e gjashtë dispozita. Kodi Civil i Republikës së Shqipërisë pasqyron të drejtat dhe detyrimet e palëve kontraktore, duke përbërë një bazë të mjaftueshme për zhvillimin e tregut të sigurimeve në Shqipëri. Qëllimi i këtij punimi është që të kryejë një analizë krahasimore, duke nisur me një përmbledhje në lidhje me ndryshimet që ka pësuar kontrata e sigurimit të pasurisë në historinë legjislative të vendit tonë, si dhe duke ballafaquar legjislacionin civil në lidhje me kontratën e sigurimit të pasurisë në të drejtën civile të Kosovës, Italisë dhe Gjermanisë. Gjithashtu punimi ndalet në analizën e kontratës së sigurimit të pasurisë me elementë të huaj dhe disa përfundime të Komisionit Europian mbi kontratën e sigurimit në vende të Bashkimit Europian. Ballafaqimi i këtyre tri modeleve legjislative mbi kontratën e sigurimit të pasurisë dhe përfundimeve të Komisionit Europian vlen për nxjerrjen e disa rekomandimeve duke sugjeruar përmirësime të mëtejshme të kontratës së sigurimit të pasurisë në legjislacionin shqiptar.

Fjalë kyçe: Sigurimi i pasurisë, interesi pasuror, transferimi i rrezikut, primi, mbulimi me sigurim, sigurimi në favor të të tretit, shpërblimi i sigurimit, shuma e sigurimit, tjetërsimi i pasurisë gjatë sigurimit, sigurimi i përgjegjësisë, subrogimi, bashkësigurimi, sigurimi prapaveprues.

Abstract: The insurance contract and the property insurance contract in particular constitute one of the typical contracts provided for in the Civil Code of the Republic of Albania. Due to historical developments, which have imposed changes in political and economic regimes throughout the 20th century, various legislatures have recently adopted their civil legislation that has adapted to the developments of the time. The insurance contract has found regulation in the Commercial Code of the Albanian Kingdom dating back to the period of King Zog, in Law No. 2359, dated 15.11.1956 “On Legal Actions and Obligations” as well as the Civil Code of the Socialist People’s Republic of Albania of 1981, and in the Civil Code of the Republic of Albania of 1994 still in force today. The property insurance contract finds regulation in thirty-six provisions. The Civil Code of the Republic of Albania reflects the rights and obligations of the contracting parties, constituting a sufficient basis for the development of the insurance market in Albania. The purpose of this paper is to conduct a comparative analysis, starting with a summary of the changes that the property insurance contract has undergone in the legislative history of our country, as well as comparing the civil legislation regarding the property insurance contract in the civil law of Kosovo, Italy and Germany. The paper also focuses on the analysis of the property insurance contract with foreign elements and some conclusions of the European Commission on the insurance contract in European Union countries. The comparison of these three legislative models on the property insurance contract and the conclusions of the European Commission is valid for issuing some recommendations by suggesting further improvements to the property insurance contract in Albanian legislation.

Keywords: Property insurance, property interest, risk transfer, premium, insurance coverage, insurance in favor of a third party, insurance compensation, policy limit, alienation of property during insurance, liability insurance, subrogation, co-insurance, retroactive insurance.

The post Etien Isak – Kontrata e sigurimit të pasurisë në një vështrim krahasues appeared first on UNIVERSITETI I TIRANËS.

• Institucioni: Universiteti i Tiranës, Fakulteti i Drejtësisë, Departamenti i së Drejtës Penale
• Fusha e studimit: E Drejtë Penale
• Data e publikimit: 23.07.2026
• Disertacioni gjendet i publikuar në Gjuhën Shqipe
  

© E drejta e autorit: Genci Gjonçaj
Publikuar nga Universiteti i Tiranës
Bazuar në aktet ligjore, rregulloreve dhe politikave të UT-ës.

👉 Klikoni këtu për të parë disertacionin e plotë (PDF)

Abstrakti: Ky disertacion analizon krimin e organizuar dhe korrupsionin, si fenomene që ndikojnë në mënyrë të drejtpërdrejt në konsolidimin e shtetit të së drejtës si dhe në funksionimin e rendit juridik. Disertacioni analizon në mënyrë teorike dhe krahasuese format bashkëkohore të krimit të organizuar, marrëdhënien e tij me korrupsionin si dhe pasojat juridike që burojnë nga kjo marrëdhënie. Ky disertacion evidenton se krimi i organizuar nuk kufizohet vetëm në veprimtari të dukshme kriminale por ai shfaqet gjithnjë e më shumë përmes grupeve kriminale që përdorin mekanizma të sofistikuar, të cilët shfrytëzojnë korrupsionin për të ndikuar në proceset vendimmarrëse dhe në zbatimin e ligjit. Korrupsioni analizohet si një fenomen që prek të gjithë sistemin, duke cenuar parimet e ligjshmërisë, sigurisë juridike dhe të barazisë para ligjit. Në këtë kuadër, disertacioni evidenton rolin e “corruption proofing” si një mekanizëm parandalues juridik, i cili ka si qëllim identifikimin dhe zvogëlimin e rreziqeve të korrupsionit në procesin e hartimit të legjislacionit. Në përfundim, ky disertacion analizon kuadrin ligjor ndërkombëtar, atë kombëtar si dhe kuadrin institucional dhe legjislacionin e disa vendeve evropiane dhe në rajon duke nxjerrë në pah rëndësinë e tyre në luftën kundër krimit të organizuar dhe korrupsionit

Fjalë kyçe: krim i organizuar, korrupsion, corruption proofing, reforma në drejtësi

Abstract: This dissertation analyzes organized crime and corruption, as a phenomena that directly affect the consolidation of the rule of law and the functioning of the legal order. The dissertation analyzes theoretically and comparatively contemporary forms of organized crime, its relationship with corruption, and the legal consequences that stem from this relationship. This paper highlights that organized crime is not limited to obvious criminal activities, but it increasingly appears through criminal groups that use sophisticated mechanisms, which exploit corruption to influence decision-making processes and law enforcement. Corruption is analyzed as a phenomenon that affects the entire system, violating the principles of legality, legal certainty, and equality before the law. In this context, the dissertation highlights the role of “corruption proofing” as a preventive legal mechanism, which aims to identify and reduce the risks of corruption in the process of drafting legislation. In conclusion, this dissertation analyzes the international legal framework, the national legal framework, as well as the institutional framework and legislation of several European countries and in the region, highlighting their importance in the fight against organized crime and corruption

Keywords: organized crime, corruption, corruption proofing, justice reform

The post Genci Gjonçaj – Krimi i Organizuar dhe Korrupsioni appeared first on UNIVERSITETI I TIRANËS.

Autori: Jonida PEPPO

Institucioni: Universiteti i Tiranës, Fakulteti i Shkencave Sociale, Departamenti Pedagogji dhe Psikologji
Fusha e studimit: Psikologji
Data e publikimit Online: 13.07.2026
Disertacioni gjendet i publikuar në Gjuhën Shqipe

© E drejta e autorit: Jonid PEPPO

Publikuar nga Universiteti i Tiranës
Bazuar në aktet ligjore, rregulloreve dhe politikave të UT-ës

👉 Klikoni këtu për të parë disertacionin e plotë (PDF)

ABSTRAKT

Punimi evidenton marrëdhënien mes klimën sociale në shkollën e mesme shqiptare me nivelin e bullizmit tradicional dhe kibernetik si dhe marrëdhënien që ka klima sociale e shkollës me bullizmin, shëndetin mendor, vetvlerësimin dhe kënaqësinë nga jeta të nxënësve adoleshentë në sistemin arsimor parauniversitar në Shqipëri. Hulumtimi mundëson ndërtimin e një shkalle krahasuese mes sistemit parauniversitar shqiptar me sistemet parauniversitare të vendeve të ndryshme, mbi marëdhëniet mes klimës sociale të shkollës me problemin e bullizmit dhe shëndetin mendor, vetvlerësimin dhe kënaqësinë nga jeta të nxënësve të kësaj grupmoshe.

Punimi u realizua nëpërmjet një sondazhi korelacional kros–seksional, bazuar në plotësimin e instrumentit me bazë shkolle. Ai koreloi disa variabla si klima sociale e shkollës, bullizmi tradicional dhe kibernetik në shkollë, shëndeti mendor, depresioni, vetvlerësimi dhe kënaqësia nga jeta e nxënësve shqiptar. Analiza statistikore dhe sasiore përfaqëson vlerësimin e këtyre variablave midis nxënësve adoleshent në shkollën e mesme shqiptare. Disenjmi punimit ndjek standartet metodologjike ndërkombëtare. Instrumenti u plotësua nga 1056 nxënës në shkollën e mesme shqiptare, nga klasa e 6-të deri tek klasa e 12-të, mosha 12 deri 18 vjec.

Disa nga rezultatet kryesore të punimit tregojnë se ka marrëdhënie negative midis klimës sociale në shkollë dhe bullizmit, duke evidentuar se klima sociale është parashikues i fuqishëm i mirëqenies psikologjike, ndërkohë që viktimizimi nga bullizmi shfaqet si faktor rreziku. Ka marrëdhënie pozitive mes klimës sociale dhe vetvlerësimit duke rezultuar klima sociale në shkollë si parashikuesi i vetëvlerësimit.Gjithashtu ka marrëdhënie negative mes klimës sociale në shkollë dhe shfaqjes së simptomave të depresionit, duke treguar sesa më i madh të jetë niveli klimës sociale në shkollë, aq më shumë do të reduktohen shfaqjet e simptomave të depresionit te nxënësit adoleshent. Ndërkohë ka marrëdhënie negative mes përfshirjes së nxënësve në bullizëm dhe vetvlerësimit të nxënësve adoleshent duke shfaqur viktimizimi apo ushtrimi bullizmit tradicional dhe kibernetik ulje të vetëvlerësimit te nxënësitadoleshent

Klima sociale pozitive në shkollë është faktor i rëndëshishëm për reduktimin e nivelit të bullizmit në shkollë dhe rritjen e vetëvlerësimit dhe shëndetit mendor të nxenësve adoleshent si dhe në reduktimin e simptomave depresive te nxënësit. Klima sociale pozitive në shkollën e mesme shqiptare, produkt i rritjes profesionale të strukturave drejtuese të shkollës, rritjes angazhimit të komunitetit të prindërve në problemet e shkollës, menaxhimit efektiv të konfliktit shkollor, fuqizimit të rolit të shërbimit psikosocial në shkollë, etj. 

Fjalë kyçe: Klima sociale shkollë, bullizmi tradicional, bullizmi kibernetik, vetëvlerësimi, shëndeti mendor, depresioni.

ABSTRACT

This study aims to examine the relationship between the social climate in Albanian secondary schools and the prevalence of traditional and cyber bullying, as well as the relationship between school social climate and bullying, mental health, self-esteem, and life satisfaction among adolescents within the Albanian pre-university education system and give a comparative framework between the Albanian pre-university educational system and those of other countries. 

The study was conducted through a cross-sectional correlational survey design based on the administration of a school-based research instrument. It examined the interrelationship among several variables, including school social climate, traditional bullying, cyberbullying, mental health, depressive symptoms, self-esteem, and life satisfaction among Albanian students. Statistical and quantitative analyses were employed to assess these variables among adolescent students attending Albanian secondary schools. The study design follows internationally recognized methodological standards. The instrument was completed by 1,056 students from grades 6 through 12, aged between 12 and 18 years. 

Findings indicate a significant negative relationship between school social climate and bullying, demonstrating that a positive school social climate serves as a strong predictor of psychological well-being, whereas bullying victimization emerges as a substantial risk factor. The results also reveal a positive relationship between school social climate and self-esteem, suggesting that school social climate significantly predicts students’ levels of self-esteem. Furthermore, a negative relationship was identified between school social climate and depressive symptoms, indicating that higher levels of positive school social climate are associated with lower manifestations of depressive symptoms among adolescent students. In addition, the study identified a negative relationship between involvement in bullying and self-esteem, showing that both victimization and perpetration of traditional and cyberbullying are associated with decreased self-esteem among adolescents. 

A positive school social climate constitutes an important protective factor in reducing bullying and enhancing adolescents’ self-esteem and mental health, while simultaneously contributing to the reduction of depressive symptoms among students. The development of a positive social climate in Albanian secondary schools is closely associated with the professional development of school leadership structures, increased parental community engagement in school-related issues, effective conflict management within schools, and the strengthening of psychosocial support services in the educational environment. 

Keywords: School social climate, traditional bullying, cyberbullying, self-esteem, mental health, depression. 

The post Jonida Peppo – MARRËDHËNIA MES KLIMËS SOCIALE NË SHKOLLË, BULLIZMIT TRADICIONAL, BULLIZMIT KIBERNETIK, VETËVLERËSIMIT DHE SHËNDETIT MENDOR TE ADOLESHENTËT NË SHQIPËRI appeared first on UNIVERSITETI I TIRANËS.