Autori: Griselda KORÇARI
Institucioni: Universiteti i Tiranës, Fakulteti i Shkencave të Natyrës, Departamenti i Biologjisë
Fusha e studimit: Shkencat Biologjike
Data e publikimit: 16.10.2026
Disertacioni gjendet i publikuar në Gjuhën Shqipe
© E drejta e autorit: Griselda KORÇARI
Publikuar nga Universiteti i Tiranës
Bazuar në aktet ligjore, rregulloreve dhe politikave të UT-ës.

👉 Klikoni këtu për të parë disertacionin e plotë (PDF)

ABSTRAKT

Hyrje: Alergjitë ushqimore dhe intoleranca ushqimore janë dy nga ceshtjet kryesore me të cilat po përballet mjekesia. Vlerësimi i prevalencës është një sfidë e madhe. Studimet epidemiologjike kanë dokumentuar një rritje të qëndrueshme të prevalencës së alergjive ushqimore gjatë dekadave të fundit, fenomen ky i lidhur me ndryshimet e dietës, modifikimin e mikrobiotës intestinale, hipotezën e higjienës, si dhe faktorë mjedisorë e gjenetikë. Ndërkohë që kjo prevalencë është në trend rritës, popullata shqiptare mbetet një fushë e pashfrytëzuar sa duhet nga pikëpamja e hulumtimit shkencor dhe epidemiologjik në lidhje me këto fenomene.

Qëllimi: Ky studim synon të vlerësojë për herë të parë prevalencën e alergjive dhe intolerancave ushqimore në popullatën shqiptare, duke kontribuar kështu në ndërtimin e një baze të dhënash kombëtare të domosdoshme për hartimin e politikave shëndetësore, udhëzimeve klinike dhe strategjive parandaluese.

Material dhe metoda: Ky studim transversal u realizua gjatë periudhës 2023–2026, duke përfshirë një kampion të gjerë të popullatës shqiptare të të gjitha grupmoshave, nga fëmijëria e hershme deri në moshën e tretë. Për identifikimin dhe vlerësimin e alergjive ushqimore të ndërmjetësuara imunologjikisht, u aplikua testi Polycheck. Në total, 682 individë iu nënshtruan këtij testimi. Për vlerësimin e intolerancave ushqimore u përdor testi Food Explorer, një metodë imunologjike e bazuar në matjen e antitrupave specifikë IgG ndaj 286 proteinave specifike ushqimore, që e pozicionon këtë panel ndër më të gjerët e disponueshëm aktualisht në diagnostikën e intolerancave ushqimore. Ky test mundëson identifikimin e reaksioneve të vonuara ushqimore — të cilat shpesh mbeten të padiagnozuara për shkak të natyrës së tyre subklinike dhe jo-imediante — duke ofruar kështu një pamje gjithëpërfshirëse të tolerancës imunologjike ndaj ushqimeve të ndryshme. Testimit me metodën Food Explorer iu nënshtruan 92 individë, të përzgjedhur mbi bazën e simptomatologjisë klinike sugjestive për intolerancë ushqimore.

Rezultatet e studimit: Rezultatet laboratorike të testimit u përpunuan me programin SPSS, versioni 21. Nisur nga objektivat e studimit, kemi këto rezultate:

Profili i përgjithshëm i sensibilizimit: Prevalenca më e lartë e sensibilizimit rezulton për frutat, perimet dhe mishin — model në përputhje me të dhënat epidemiologjike europiane dhe mesdhetare. Pra rezulton një dominancë e sensibilizimit nga proteinat bimore.

Sensibilizimi sipas grupmoshës: Në fëmijërinë e hershme dominojnë proteinat shtazore si shkaktar i alergjive ushqimore. Në adoleshencë dominojnë frutat dhe arrorët, ndërsa në moshën adulte dominojnë produktet detare. Vihet re një zhvendosje progresive e profilit të sensibilizimit me rritjen e moshës.

Sensibilizimi sipas gjinisë: Rezulton se meshkujt shfaqën sensibilizim më të zakonshëm për shumicën e kategorive të ushqimeve, por diferenca statistikisht të rëndësishme u gjetën vetëm për disa prej tyre.

Variacionet sezonale të sensibilizimit: Në pranverë rezulton nivel i lartë i sensibilizimit nga perimet dhe frutat. Ky sensibilizim i lartë vazhdon edhe në stinën e verës. Ndërsa në vjeshtë dhe në dimër sensibilizimi nga frutat dhe perimet ulet dhe rritet sensibilizimi nga produktet me natyrë shtazore. Këto fenomene vërtetojnë se sensibilizimi ushqimor NUK është fenomen statik — ai është dinamik, i ndikuar nga ekspozimi mjedisor, sezonaliteti i poleneve dhe faktorët imunologjikë pollen–ushqim (PFAS).

Përsa i përket vlerësimit të intolerancës ushqimore me Food Explorer, rezultatet laboratorike treguan nivel të lartë të reaktivitetit nga veza (e bardha dhe e verdha e vezës), konkretisht me 62% dhe 59.8%, e ndjekur nga frutat ekzotike (ananas, kivi, fik) dhe domate, gruri (28.3%).

Konkluzionet: Ky studim është studimi i parë në Shqipëri që paraqet një tablo të qartë të nivelit të sensibilizimit ndaj llojeve të ndryshme të ushqimeve, si edhe kontribuon në vlerësimin e përcaktimit të intolerancës ushqimore duke përdorur teste laboratorike. Ai ka një rëndësi të veçantë nga pikëpamja epidemiologjike, duke shërbyer si bazë për studime të mëtejshme multidisiplinare në fushën e alergologjisë dhe mjekësisë ushqyese.

Fjalë kyç: alergji ushqimore,intoleranca ushqimore,Polycheck, Food EXPLORER,sensibilizimi.

Abstract

Introduction: Food allergies and food intolerances are two of the major challenges facing modern medicine. Accurately measuring the prevalence of these conditions remains a considerable challenge. Scientific research has demonstrated a consistent increase in the prevalence of food allergies over recent decades, a trend associated with changes in dietary habits, alterations in intestinal microbiota, the hygiene hypothesis, as well as environmental and genetic factors. Despite this growing prevalence, the Albanian population remains insufficiently studied from a scientific and epidemiological standpoint with regard to these phenomena.

Objective: This study aims to assess, for the first time, the prevalence of food allergies and food intolerances in the Albanian population, thereby contributing to the establishment of a national database essential for the development of health policies, clinical guidelines, and preventive strategies.

Materials and Methods: This cross-sectional study was conducted over the period 2023–2026 and included a large sample drawn from the Albanian population across all age groups, from early childhood through older adulthood. To identify and assess immunologically mediated food allergies, the Polycheck test was applied . A total of 682 individuals underwent this test. For the assessment of food intolerances, the Food Explorer test was employed, an immunological method measuring specific IgG antibodies against 286 distinct food proteins, positioning this panel among the most comprehensive currently available in the field of food intolerance diagnostics. This test enables the identification of delayed food reactions — which frequently remain undiagnosed due to their subclinical and non-immediate nature — thereby providing a comprehensive overview of immunological tolerance to various foods. A total of 92 individuals underwent Food Explorer testing, selected on the basis of clinical symptomatology suggestive of food intolerance.

Study Results: Laboratory data were processed using SPSS statistical software, version

21. In accordance with the study objectives, the principal findings are as follows:

Overall Sensitization Profile: The highest prevalence of sensitization was recorded for fruits, vegetables, and meat — a pattern consistent with European and Mediterranean epidemiological data. These findings indicate a predominance of sensitization to plant-derived proteins.

Sensitization by Age Group: In early childhood, food allergies are predominantly triggered by animal-derived proteins. In adolescence, fruits and tree nuts are the leading sensitizing agents, whereas in adulthood, sensitization to seafood products is most prevalent. This reflects a progressive shift in the sensitization profile across the lifespan.

Sensitization by Sex: Males exhibited more frequent allergic sensitization to food across the majority of categories; however, statistically significant differences were identified only for selected food groups.

Seasonal Variation in Sensitization: Elevated levels of sensitization to vegetables and fruits were recorded during spring, persisting throughout the summer season. In autumn and winter, sensitization to fruits and vegetables declined, while sensitization to animal-derived food products increased. These findings confirm that food sensitization is not a static phenomenon — it is dynamic in nature, influenced by environmental exposure, pollen seasonality, and pollen–food immunological cross-reactivity (Pollen-Food Allergy Syndrome, PFAS).

Regarding food intolerance as assessed by the Food Explorer test, laboratory results revealed high levels of reactivity to egg — specifically egg white at 62% and egg yolk at 59.8% — followed by exotic fruits including pineapple, kiwi, and fig, as well as tomato and wheat (28.3%).

Conclusion: This study is the first in Albania to provide a comprehensive overview of the level of sensitization to different food types and to contribute to the assessment of food intolerance through the use of laboratory testing. It is of particular epidemiological importance, serving as a foundation for future multidisciplinary research in the fields of allergology, immunology, and nutritional medicine.

Keywords: food allergy, food intolerance, Polycheck, Food Explorer, food sensitization, specific IgE, IgG antibodies, prevalence, Albanian population.

The post Griselda KORÇARI – VLERËSIMI I PREVALENCËS SË ALERGJIVE DHE INTOLERANCËS USHQIMORE NË POPULLATËN SHQIPTARE appeared first on UNIVERSITETI I TIRANËS.

Autori: Gerta SUBASHAJ
Institucioni: Universiteti i Tiranës, Fakulteti i Shkencave të Natyrës, Departamenti i Biologjisë
Fusha e studimit: Shkencat Biologjike
Data e publikimit: 16.10.2026
Disertacioni gjendet i publikuar në Gjuhën Shqipe
© E drejta e autorit: Gerta SUBASHAJ
Publikuar nga Universiteti i Tiranës
Bazuar në aktet ligjore, rregulloreve dhe politikave të UT-ës.

👉 Klikoni këtu për të parë disertacionin e plotë (PDF)

Përmbledhje

Ky studim paraqet vlerësim taksonomik dhe ekologjik të llojeve të Rendit Orthoptera të grumbulluara në zonën e Vlorës, i realizuar përgjatë tre viteve 2022-2025. Nga ky punim për zonën e Vlorës referojmë 52 lloje Orthoptera, që u përkasin 39 gjini dhe 6 familje, ku 13 lloje i kemi përcaktuar deri në nivel nënlloji. Ne referojmë për zonën e Vlorës 2 lloje Orthoptera (Ch. dichrous, M. e. ebneri), dhe 1 gjini (Modestana) të re, duke e ndryshuar numrin nga 98 lloje para këtij punimi, në 100 lloje Orthoptera pas këtij punimi, me një rritje llojore prej 2%. Familjet Acrididae dhe Tettigoniidae dominojnë Orthopterofaunën e zonës së Vlorës me 45 lloje ose me 86.53% të llojeve të takuara. Nënzona Sevaster rezulton me diversitetin më të lartë llojor, me 23 lloje ose me frekuencë 44.2%. Lloji C. italicus referohet me konstanten llojore me lë lartë, 66.67%, i takuar në 18 stacione, dhe i përbashkët në të gjitha nёnzonat e zonës. Struktura e Orthopterofaunës është e një modeli piramidë, me bazë llojet e rralla dhe në majë një lloj konstant. Nёnzona kodrinore-malore përfaqësohen me diversitetin më të lartë llojor, 43 lloje ose me frekuencë 82.6%. Nёnzonat bregdetare dhe fushore paraqiten me ngjashmëri më të lartë llojore, me 47.37%, dhe 9 lloje të përbashkëta, që janë kryesisht lloje termofile me përhapje të gjerë mesdhetare. 8 lloje Orthoptera takohen në të gjitha nёnzonat e zonës dhe rezultojnë me tolerancë ndaj faktorëve ekologjikë. Llojet e koriotipit Mesdhetar dominojnë Orthopterofaunën me 22 lloje dhe frekuencë llojore 43.14%, që është tregues që konfirmon klimën mesdhetare të zonës së Vlorës. 2 lloje (P. llofizii, E. p. plorans) ose 3.9% rezultojnë të rrezikuara (EN+VU), dhe 43 lloje ose 84.3% rezultojnë pak të rrezikuara (LC).

Fjalë kyçe: Orthoptera, habitat, taksonomi, ekologji, Rajone zoogjeografike, Vlorë

The post Gerta SUBASHAJ- STUDIM TAKSONOMIK, EKOLOGJIK DHE STATUSI I RUAJTJES I LLOJEVE TË RENDIT ORTHOPTERA NË ZONËN E VLORËS appeared first on UNIVERSITETI I TIRANËS.