Autori: Griselda KORÇARI
Institucioni: Universiteti i Tiranës, Fakulteti i Shkencave të Natyrës, Departamenti i Biologjisë
Fusha e studimit: Shkencat Biologjike
Data e publikimit: 16.10.2026
Disertacioni gjendet i publikuar në Gjuhën Shqipe
© E drejta e autorit: Griselda KORÇARI
Publikuar nga Universiteti i Tiranës
Bazuar në aktet ligjore, rregulloreve dhe politikave të UT-ës.

👉 Klikoni këtu për të parë disertacionin e plotë (PDF)

ABSTRAKT

Hyrje: Alergjitë ushqimore dhe intoleranca ushqimore janë dy nga ceshtjet kryesore me të cilat po përballet mjekesia. Vlerësimi i prevalencës është një sfidë e madhe. Studimet epidemiologjike kanë dokumentuar një rritje të qëndrueshme të prevalencës së alergjive ushqimore gjatë dekadave të fundit, fenomen ky i lidhur me ndryshimet e dietës, modifikimin e mikrobiotës intestinale, hipotezën e higjienës, si dhe faktorë mjedisorë e gjenetikë. Ndërkohë që kjo prevalencë është në trend rritës, popullata shqiptare mbetet një fushë e pashfrytëzuar sa duhet nga pikëpamja e hulumtimit shkencor dhe epidemiologjik në lidhje me këto fenomene.

Qëllimi: Ky studim synon të vlerësojë për herë të parë prevalencën e alergjive dhe intolerancave ushqimore në popullatën shqiptare, duke kontribuar kështu në ndërtimin e një baze të dhënash kombëtare të domosdoshme për hartimin e politikave shëndetësore, udhëzimeve klinike dhe strategjive parandaluese.

Material dhe metoda: Ky studim transversal u realizua gjatë periudhës 2023–2026, duke përfshirë një kampion të gjerë të popullatës shqiptare të të gjitha grupmoshave, nga fëmijëria e hershme deri në moshën e tretë. Për identifikimin dhe vlerësimin e alergjive ushqimore të ndërmjetësuara imunologjikisht, u aplikua testi Polycheck. Në total, 682 individë iu nënshtruan këtij testimi. Për vlerësimin e intolerancave ushqimore u përdor testi Food Explorer, një metodë imunologjike e bazuar në matjen e antitrupave specifikë IgG ndaj 286 proteinave specifike ushqimore, që e pozicionon këtë panel ndër më të gjerët e disponueshëm aktualisht në diagnostikën e intolerancave ushqimore. Ky test mundëson identifikimin e reaksioneve të vonuara ushqimore — të cilat shpesh mbeten të padiagnozuara për shkak të natyrës së tyre subklinike dhe jo-imediante — duke ofruar kështu një pamje gjithëpërfshirëse të tolerancës imunologjike ndaj ushqimeve të ndryshme. Testimit me metodën Food Explorer iu nënshtruan 92 individë, të përzgjedhur mbi bazën e simptomatologjisë klinike sugjestive për intolerancë ushqimore.

Rezultatet e studimit: Rezultatet laboratorike të testimit u përpunuan me programin SPSS, versioni 21. Nisur nga objektivat e studimit, kemi këto rezultate:

Profili i përgjithshëm i sensibilizimit: Prevalenca më e lartë e sensibilizimit rezulton për frutat, perimet dhe mishin — model në përputhje me të dhënat epidemiologjike europiane dhe mesdhetare. Pra rezulton një dominancë e sensibilizimit nga proteinat bimore.

Sensibilizimi sipas grupmoshës: Në fëmijërinë e hershme dominojnë proteinat shtazore si shkaktar i alergjive ushqimore. Në adoleshencë dominojnë frutat dhe arrorët, ndërsa në moshën adulte dominojnë produktet detare. Vihet re një zhvendosje progresive e profilit të sensibilizimit me rritjen e moshës.

Sensibilizimi sipas gjinisë: Rezulton se meshkujt shfaqën sensibilizim më të zakonshëm për shumicën e kategorive të ushqimeve, por diferenca statistikisht të rëndësishme u gjetën vetëm për disa prej tyre.

Variacionet sezonale të sensibilizimit: Në pranverë rezulton nivel i lartë i sensibilizimit nga perimet dhe frutat. Ky sensibilizim i lartë vazhdon edhe në stinën e verës. Ndërsa në vjeshtë dhe në dimër sensibilizimi nga frutat dhe perimet ulet dhe rritet sensibilizimi nga produktet me natyrë shtazore. Këto fenomene vërtetojnë se sensibilizimi ushqimor NUK është fenomen statik — ai është dinamik, i ndikuar nga ekspozimi mjedisor, sezonaliteti i poleneve dhe faktorët imunologjikë pollen–ushqim (PFAS).

Përsa i përket vlerësimit të intolerancës ushqimore me Food Explorer, rezultatet laboratorike treguan nivel të lartë të reaktivitetit nga veza (e bardha dhe e verdha e vezës), konkretisht me 62% dhe 59.8%, e ndjekur nga frutat ekzotike (ananas, kivi, fik) dhe domate, gruri (28.3%).

Konkluzionet: Ky studim është studimi i parë në Shqipëri që paraqet një tablo të qartë të nivelit të sensibilizimit ndaj llojeve të ndryshme të ushqimeve, si edhe kontribuon në vlerësimin e përcaktimit të intolerancës ushqimore duke përdorur teste laboratorike. Ai ka një rëndësi të veçantë nga pikëpamja epidemiologjike, duke shërbyer si bazë për studime të mëtejshme multidisiplinare në fushën e alergologjisë dhe mjekësisë ushqyese.

Fjalë kyç: alergji ushqimore,intoleranca ushqimore,Polycheck, Food EXPLORER,sensibilizimi.

Abstract

Introduction: Food allergies and food intolerances are two of the major challenges facing modern medicine. Accurately measuring the prevalence of these conditions remains a considerable challenge. Scientific research has demonstrated a consistent increase in the prevalence of food allergies over recent decades, a trend associated with changes in dietary habits, alterations in intestinal microbiota, the hygiene hypothesis, as well as environmental and genetic factors. Despite this growing prevalence, the Albanian population remains insufficiently studied from a scientific and epidemiological standpoint with regard to these phenomena.

Objective: This study aims to assess, for the first time, the prevalence of food allergies and food intolerances in the Albanian population, thereby contributing to the establishment of a national database essential for the development of health policies, clinical guidelines, and preventive strategies.

Materials and Methods: This cross-sectional study was conducted over the period 2023–2026 and included a large sample drawn from the Albanian population across all age groups, from early childhood through older adulthood. To identify and assess immunologically mediated food allergies, the Polycheck test was applied . A total of 682 individuals underwent this test. For the assessment of food intolerances, the Food Explorer test was employed, an immunological method measuring specific IgG antibodies against 286 distinct food proteins, positioning this panel among the most comprehensive currently available in the field of food intolerance diagnostics. This test enables the identification of delayed food reactions — which frequently remain undiagnosed due to their subclinical and non-immediate nature — thereby providing a comprehensive overview of immunological tolerance to various foods. A total of 92 individuals underwent Food Explorer testing, selected on the basis of clinical symptomatology suggestive of food intolerance.

Study Results: Laboratory data were processed using SPSS statistical software, version

21. In accordance with the study objectives, the principal findings are as follows:

Overall Sensitization Profile: The highest prevalence of sensitization was recorded for fruits, vegetables, and meat — a pattern consistent with European and Mediterranean epidemiological data. These findings indicate a predominance of sensitization to plant-derived proteins.

Sensitization by Age Group: In early childhood, food allergies are predominantly triggered by animal-derived proteins. In adolescence, fruits and tree nuts are the leading sensitizing agents, whereas in adulthood, sensitization to seafood products is most prevalent. This reflects a progressive shift in the sensitization profile across the lifespan.

Sensitization by Sex: Males exhibited more frequent allergic sensitization to food across the majority of categories; however, statistically significant differences were identified only for selected food groups.

Seasonal Variation in Sensitization: Elevated levels of sensitization to vegetables and fruits were recorded during spring, persisting throughout the summer season. In autumn and winter, sensitization to fruits and vegetables declined, while sensitization to animal-derived food products increased. These findings confirm that food sensitization is not a static phenomenon — it is dynamic in nature, influenced by environmental exposure, pollen seasonality, and pollen–food immunological cross-reactivity (Pollen-Food Allergy Syndrome, PFAS).

Regarding food intolerance as assessed by the Food Explorer test, laboratory results revealed high levels of reactivity to egg — specifically egg white at 62% and egg yolk at 59.8% — followed by exotic fruits including pineapple, kiwi, and fig, as well as tomato and wheat (28.3%).

Conclusion: This study is the first in Albania to provide a comprehensive overview of the level of sensitization to different food types and to contribute to the assessment of food intolerance through the use of laboratory testing. It is of particular epidemiological importance, serving as a foundation for future multidisciplinary research in the fields of allergology, immunology, and nutritional medicine.

Keywords: food allergy, food intolerance, Polycheck, Food Explorer, food sensitization, specific IgE, IgG antibodies, prevalence, Albanian population.

The post Griselda KORÇARI – VLERËSIMI I PREVALENCËS SË ALERGJIVE DHE INTOLERANCËS USHQIMORE NË POPULLATËN SHQIPTARE appeared first on UNIVERSITETI I TIRANËS.

Autori: Gerta SUBASHAJ
Institucioni: Universiteti i Tiranës, Fakulteti i Shkencave të Natyrës, Departamenti i Biologjisë
Fusha e studimit: Shkencat Biologjike
Data e publikimit: 16.10.2026
Disertacioni gjendet i publikuar në Gjuhën Shqipe
© E drejta e autorit: Gerta SUBASHAJ
Publikuar nga Universiteti i Tiranës
Bazuar në aktet ligjore, rregulloreve dhe politikave të UT-ës.

👉 Klikoni këtu për të parë disertacionin e plotë (PDF)

Përmbledhje

Ky studim paraqet vlerësim taksonomik dhe ekologjik të llojeve të Rendit Orthoptera të grumbulluara në zonën e Vlorës, i realizuar përgjatë tre viteve 2022-2025. Nga ky punim për zonën e Vlorës referojmë 52 lloje Orthoptera, që u përkasin 39 gjini dhe 6 familje, ku 13 lloje i kemi përcaktuar deri në nivel nënlloji. Ne referojmë për zonën e Vlorës 2 lloje Orthoptera (Ch. dichrous, M. e. ebneri), dhe 1 gjini (Modestana) të re, duke e ndryshuar numrin nga 98 lloje para këtij punimi, në 100 lloje Orthoptera pas këtij punimi, me një rritje llojore prej 2%. Familjet Acrididae dhe Tettigoniidae dominojnë Orthopterofaunën e zonës së Vlorës me 45 lloje ose me 86.53% të llojeve të takuara. Nënzona Sevaster rezulton me diversitetin më të lartë llojor, me 23 lloje ose me frekuencë 44.2%. Lloji C. italicus referohet me konstanten llojore me lë lartë, 66.67%, i takuar në 18 stacione, dhe i përbashkët në të gjitha nёnzonat e zonës. Struktura e Orthopterofaunës është e një modeli piramidë, me bazë llojet e rralla dhe në majë një lloj konstant. Nёnzona kodrinore-malore përfaqësohen me diversitetin më të lartë llojor, 43 lloje ose me frekuencë 82.6%. Nёnzonat bregdetare dhe fushore paraqiten me ngjashmëri më të lartë llojore, me 47.37%, dhe 9 lloje të përbashkëta, që janë kryesisht lloje termofile me përhapje të gjerë mesdhetare. 8 lloje Orthoptera takohen në të gjitha nёnzonat e zonës dhe rezultojnë me tolerancë ndaj faktorëve ekologjikë. Llojet e koriotipit Mesdhetar dominojnë Orthopterofaunën me 22 lloje dhe frekuencë llojore 43.14%, që është tregues që konfirmon klimën mesdhetare të zonës së Vlorës. 2 lloje (P. llofizii, E. p. plorans) ose 3.9% rezultojnë të rrezikuara (EN+VU), dhe 43 lloje ose 84.3% rezultojnë pak të rrezikuara (LC).

Fjalë kyçe: Orthoptera, habitat, taksonomi, ekologji, Rajone zoogjeografike, Vlorë

The post Gerta SUBASHAJ- STUDIM TAKSONOMIK, EKOLOGJIK DHE STATUSI I RUAJTJES I LLOJEVE TË RENDIT ORTHOPTERA NË ZONËN E VLORËS appeared first on UNIVERSITETI I TIRANËS.

• Autori: Anxhela KOSTA
• Institucioni: Universiteti i Tiranës, Fakulteti i Shkencave të Natyrës, Departamenti i Informatikës
• Fusha e studimit: Informatikë
• Data e publikimit: 14.10.2026
• Disertacioni gjendet i publikuar në Gjuhën Shqipe

© E drejta e autorit: Anxhela KOSTA
Publikuar nga Universiteti i Tiranës
Bazuar në aktet ligjore, rregulloreve dhe politikave të UT-ës.

👉 Klikoni këtu për të parë disertacionin e plotë (PDF)

Abstrakt

Proceset administrative në institucionet publike shpesh karakterizohen nga vonesa, përsëritje procedurale dhe mungesë transparence, duke ndikuar negativisht në efikasitetin e administratës dhe në cilësinë e shërbimeve publike. Optimizimi i këtyre proceseve përbën një sfidë thelbësore për transformimin digjital të sektorit publik dhe rritjen e llogaridhënies institucionale. Ky disertacion fokusohet në analizën dhe përmirësimin e proceseve administrative përmes integrimit të Process Mining dhe teknikave të Inteligjencës Artificiale (IA). Puna kërkimore mbështetet në përdorimin e platformës PM4Py për zbulimin dhe modelimin e proceseve reale të punës, si dhe në zbatimin e algoritmeve të Machine Learning për identifikimin e anomalive, parashikimin e vonesave dhe optimizimin e rrjedhave administrative. Analizat janë zhvilluar mbi të dhëna reale administrative të mbledhura nga bashkitë shqiptare, duke mundësuar krahasimin ndërmjet proceseve të dokumentuara dhe rrjedhave reale të ekzekutimit të shërbimeve publike. Në kuadër të studimit është zhvilluar një kornizë metodologjike e integruar që kombinon Process Mining me teknika të Inteligjencës Artificiale, përfshirë metoda të mësimit të pambikëqyrur si clusterizimi për segmentimin e rasteve dhe algoritme për zbulimin automatik të anomalive. Kjo qasje mundëson identifikimin e devijimeve operative, analizën e performancës dhe mbështetjen e optimizimit të proceseve të punës. Rezultatet tregojnë se përdorimi i teknikave të Inteligjencës Artificiale në këtë kontekst jo vetëm që ndihmon në identifikimin e sjelljeve devijante dhe praktikave joefikase, por gjithashtu kontribuon në rritjen e transparencës, përmirësimin e menaxhimit të burimeve dhe mbështetjen e vendimmarrjes së bazuar në evidenca. Kombinimi i Process Mining dhe Inteligjencës Artificiale kontribuon drejtpërdrejt në modernizimin dhe digjitalizimin e administratës publike shqiptare, duke krijuar bazë për zhvillimin e institucioneve më inteligjente, proaktive dhe efikase.

Fjalë kyçe: Process Mining, PM4Py, Inteligjenca Artificiale, Zbulimi i Anomalive, Administrata Publike, Optimizimi i Proceseve.

Abstract

Administrative processes in public institutions are often characterized by delays, procedural repetition, and lack of transparency, negatively affecting administrative efficiency and the quality of public services. Optimizing these processes represents a fundamental challenge for the digital transformation of the public sector and for increasing institutional accountability. This dissertation aims to analyze and improve administrative process flows through the integration of Process Mining and Artificial Intelligence (AI) techniques. The research is based on the use of the PM4Py platform for the discovery and modeling of real work processes, as well as on the implementation of machine learning algorithms for anomaly detection, delay prediction, and optimization of administrative procedure execution. The analyses were conducted using real administrative data collected from Albanian municipalities, enabling the comparison between documented processes and actual execution flows in public service delivery. Within the framework of this study, an integrated methodological approach was developed, combining Process Mining with Artificial Intelligence techniques, including unsupervised learning methods such as clustering for case segmentation and algorithms for automatic anomaly detection. This approach enables the identification of operational deviations, performance analysis, and support for process optimization. The results show that the use of Artificial Intelligence techniques in this context not only helps identify deviant behaviors and inefficient practices, but also contributes to increased transparency, improved resource management, and evidence-based decision-making. The combination of Process Mining and Artificial Intelligence directly contributes to the modernization and digitalization of Albanian public administration, representing an important step toward the development of more intelligent, proactive, and efficient institutions.

Keywords: Process Mining, PM4Py, Artificial Intelligence, Anomaly Detection, Public Administration, Process Optimization.

The post Anxhela KOSTA – PËRDORIMI I TEKNIKAVE TË INTELIGJENCËS ARTIFICIALE NË FUNKSION TË PËRMIRËSIMIT TË PROCESEVE TË PUNËS” appeared first on UNIVERSITETI I TIRANËS.

• Institucioni: Universiteti i Tiranës, Fakulteti i Shkencave të Natyrës, Departamenti i Informatikës
• Fusha e studimit: Informatikë
• Data e publikimit: 06.08.2026
• Disertacioni gjendet i publikuar në Gjuhën Shqipe

© E drejta e autorit: Ilma Lili
Publikuar nga Universiteti i Tiranës
Bazuar në aktet ligjore, rregulloreve dhe politikave të UT-ës.

👉 Klikoni këtu për të parë disertacionin e plotë (PDF)

Abstrakti: Ky disertacion trajton rolin e teknikave të Inteligjencës Artificiale për të ndihmuar në realizimin e sistemeve të vendimmarrjes automatike në kontekste të ndryshme aplikative. Studimi fokusohet në analizimin e marrëdhënies ndërmjet performancës së modeleve inteligjente, transparencës së vendimeve dhe integrimit të sistemeve autonome në mjedise reale. Në kuadër të punimit janë trajtuar konceptet teorike të vendimmarrjes automatike, modelet probabilistike, teknikat e të Mësuarit të Makinës dhe të Mësuarit të Thelluar, si dhe qasjet e Inteligjencës Artificiale të Shpjegueshme (XAI). Nga ana metodologjike, disertacioni paraqet tre raste studimore kryesore. Rasti i parë trajton integrimin e metodave XAI në chatbot-e inteligjente për sektorin e hotelerisë, me qëllim rritjen e transparencës dhe besueshmërisë së vendimeve automatike. Rasti i dytë fokusohet në analizën e sentimentit nga e folura në gjuhën shqipe, duke përdorur modele të Mësuarit të Thelluar dhe përfaqësime akustike si MFCC dhe HuBERT në një kontekst me burime të kufizuara gjuhësore. Rasti i tretë propozon një framework të bazuar në konceptin e Binjakut Dixhital (Digital Twin) për monitorimin e cilësisë së ajrit në ambiente të brendshme dhe realizimin e vendimmarrjes automatike përmes sensorëve IoT, modeleve parashikuese dhe moduleve adaptive të kontrollit. Rezultatet tregojnë se teknikat e Inteligjencës Artificiale mund të përdoren në mënyrë efektive për automatizimin e proceseve vendimmarrëse, duke rritur saktësinë, shpejtësinë dhe aftësinë parashikuese të sistemeve së bashku me integrimin e metodave të shpjegueshmërisë

Fjalë kyçe: Inteligjenca Artificiale, vendimmarrja automatike, Machine Learning, Deep Learning, XAI (eXplainable AI), Digital Twin, analiza e sentimentit, IoT, HuBERT, chatbot inteligjent

Abstract: This dissertation examines the role of Artificial Intelligence techniques in supporting the implementation of automated decision-making systems across different application contexts. The study focuses on analyzing the relationship between the performance of intelligent models, decision transparency, and the integration of autonomous systems into real-world environments. Within the scope of this work, the theoretical concepts of automated decision-making, probabilistic models, Machine Learning and Deep Learning techniques, as well as Explainable Artificial Intelligence (XAI) approaches are addressed. From a methodological perspective, the dissertation presents three main case studies. The first case study examines the integration of XAI methods into intelligent chatbots for the hospitality sector, with the aim of increasing the transparency and reliability of automated decisions. The second case study focuses on speech sentiment analysis in the Albanian language by using Deep Learning models and acoustic representations such as MFCC and HuBERT within a low-resource language context. The third case study proposes a framework based on the concept of the Digital Twin for indoor air quality monitoring and the implementation of automated decision-making through IoT sensors, predictive models, and adaptive control modules. The results demonstrate that Artificial Intelligence techniques can be effectively used to automate decision-making processes by improving the accuracy, speed, and predictive capabilities of the systems, together with the integration of explainability methods.

Keywords: Artificial Intelligence, automated decision-making, Machine Learning, Deep Learning, XAI (eXplainable Artificial Intelligence), Digital Twin, sentiment analysis, IoT, HuBERT, intelligent chatbot

The post Ilma Lili – Aplikimi i teknikave të Inteligjencës Artificiale në ndihmesë të realizimit të vendimarrjes automatike appeared first on UNIVERSITETI I TIRANËS.

• Autori:  Gjyliza BREGU  

• Institucioni: Universiteti i Tiranës,  Fakulteti i Shkencave të Natyrës. Departameniti Kimi.

• Fusha e studimit:  Kimi e Aplikuar

• Data e publikimit: 08.07.2026

• Disertacioni gjendet i publikuar në Gjuhën Shqipe

© E drejta e autorit:  Gjyliza BREGU

Publikuar nga Universiteti i Tiranës
Bazuar në aktet ligjore, rregulloreve dhe politikave të UT-ës

👉 Klikoni këtu për të parë disertacionin e plotë (PDF)

The post Gjyliza BREGU – POTENCIALI TERAPEUTIK I MJALTIT NË SHËRIMIN E PLAGËVE DHE KANCERIT TË LËKURËS NGA MOSTRA MJALTI ME ORIGJINË TË NDRYSHME GJEOGRAFIKE DHE BOTANIKE NË VENDIN TONË appeared first on UNIVERSITETI I TIRANËS.

• Autori:  Ina PASHO 

• Institucioni: Universiteti i Tiranës,  Fakulteti i Shkencave të Natyrës. Departameniti Kimi.

• Fusha e studimit:  Kimi e Aplikuar

• Data e publikimit: 08.07.2026

• Disertacioni gjendet i publikuar në Gjuhën Shqipe

© E drejta e autorit: Ina PASHO 

Publikuar nga Universiteti i Tiranës
Bazuar në aktet ligjore, rregulloreve dhe politikave të UT-ës

👉 Klikoni këtu për të parë disertacionin e plotë (PDF)

The post  Ina PASHO – STUDIMI ANALITIK I NATYRALITETIT TË MJALTIT VENDAS MBËSHTETUR NË PROFILET E DISA PARAMETRAVE appeared first on UNIVERSITETI I TIRANËS.

• Autori:  Esmeralda HALO  

• Institucioni: Universiteti i Tiranës,  Fakulteti i Shkencave të Natyrës. Departameniti Kimi.

• Fusha e studimit:  Kimi e Aplikuar

• Data e publikimit: 08.07.2026

• Disertacioni gjendet i publikuar në Gjuhën Shqipe

© E drejta e autorit: Esmeralda HALO  

Publikuar nga Universiteti i Tiranës
Bazuar në aktet ligjore, rregulloreve dhe politikave të UT-ës

👉 Klikoni këtu për të parë disertacionin e plotë (PDF)

PËRMBLEDHJE / ABSTRACT

PËRMBLEDHJE (Shqip)

Shqipëria shtrihet përgjatë brigjeve të detit Adriatik dhe detit Jon me një vijë bregdetare prej rreth 450 km, ku aktiviteti portual ka luajtur historikisht dhe vazhdon të luajë një rol të rëndësishëm ekonomik dhe strategjik. Zonat portuale përfaqësojnë mjedise me presion të lartë antropogjen, për shkak të transportit detar intensiv, operacioneve të ankorimit dhe mirëmbajtjes së mjeteve lundruese, tregtisë së mallrave, magazinimit të materialeve, si dhe ndikimit të ndotjes urbane dhe industriale përreth. Karakteristikat hidrodinamike të porteve, shpesh të ndërtuara në gjire të mbrojtura ose struktura artificiale, favorizojnë grumbullimin dhe qëndrueshmërinë e ndotësve në ujë dhe sedimente.

Ky studim synon vlerësimin e ndotjes organike dhe të cilësisë fiziko-kimike të ujërave detare në zonat portuale kryesore të Shqipërisë. Gjatë një periudhe trevjeçare (2022–2024), u realizuan gjashtë fushata kampionimi në portet e Durrësit dhe Vlorës, ndërsa në një fushatë shtesë u analizuan mostra uji dhe sedimenti nga portet kryesore të vendit, nga Saranda deri në Shëngjin. Në mostrat e mbledhura u përcaktuan përqendrimet e substancave prioritare, përfshirë pesticidet organoklorike (EPA 8081B), PCB-të markuese, 13 hidrokarbure policiklike aromatike (EPA 525), benzenin dhe heksaklorobenzenin (HCB), si dhe ndotës të tjerë organikë si BTEX, n-alkanet dhe klorbenzenet. Analizat u kryen duke përdorur teknikat GC/ECD/FID dhe GC/MS, ndërsa parametrat fiziko-kimikë të ujërave (pH, temperatura, oksigjeni i tretur, BOD, COD, TSS, nutrientët dhe disa jone kryesore) u analizuan për të mbështetur vlerësimin e përgjithshëm të cilësisë së ujërave.

Rezultatet tregojnë se zonat portuale paraqesin nivele më të larta të ndotjes krahasuar me mjediset e tjera detare, si pasojë e aktivitetit intensiv antropogjen, transportit detar, operacioneve portuale dhe ndikimit të rrymave detare dhe prurjeve të lumenjve. Ky studim përfaqëson një nga përpjekjet më të plota për vlerësimin e ndotjes organike në portet shqiptare dhe thekson domosdoshmërinë e monitorimit të vazhdueshëm të këtyre ekosistemeve të ndjeshme, në përputhje me kërkesat e legjislacionit kombëtar dhe ndërkombëtar për mbrojtjen e mjedisit detar.

Fjalë kyçe: porti i Durrësit, porti i Vlorës, portet Shqiptare, ndotja detare, GC/ECD/FID, GC/MS

ABSTRACT (Anglisht)

Albania is bordered by the Adriatic and Ionian Seas, with a coastline of about 450 km, where port activities have historically played and continue to play a key economic and strategic role. Port areas represent environments under high anthropogenic pressure due to intensive maritime transport, vessel anchoring and maintenance operations, cargo handling and storage, as well as the influence of surrounding urban and industrial activities. Moreover, the hydrodynamic characteristics of ports, often located in sheltered bays or constructed as artificial basins, favor the accumulation and persistence of pollutants in water and sediments.

This study aims to assess organic pollution and the physico-chemical quality of marine waters in the main Albanian port areas. Over a three-year period (2022–2024), six sampling campaigns were conducted in the ports of Durrës and Vlora, while an additional campaign included water and sediment sampling from the major ports along the Albanian coast, from Saranda in the south to Shëngjin in the north. The collected samples were analyzed for priority substances, including organochlorine pesticides (EPA 8081B), indicator polychlorinated biphenyls (PCBs), 13 polycyclic aromatic hydrocarbons (PAHs; EPA 525), benzene, and hexachlorobenzene (HCB), as well as other organic pollutants such as BTEX, n-alkanes, and chlorobenzenes. Organic pollutants were determined using GC/ECD/FID and GC/MS techniques, while physico-chemical parameters of water (pH, temperature, dissolved oxygen, BOD, COD, TSS, nutrients, and selected major ions) were analyzed to support the overall assessment of marine water quality.

The results show that port areas present higher levels of pollution compared to other marine environments, as a result of intensive anthropogenic activity, maritime transport, port operations, and the influence of sea currents and river flows. This study represents one of the most comprehensive efforts to assess organic pollution in Albanian ports and emphasizes the necessity of continuous monitoring of these sensitive ecosystems, in accordance with the requirements of national and international legislation for the protection of the marine environment.

Keywords: Durres port, Vlora port, Albanian port, Marine pollution, GC/ECD/FID, GC/MS

The post Esmeralda HALO – Analizat e substancave prioritare në ujërat e porteve kryesore në shqipëri appeared first on UNIVERSITETI I TIRANËS.

• Autori:  Vanela PRIFTI 

• Institucioni: Universiteti i Tiranës,  Fakulteti i Shkencave të Natyrës. Departameniti Kimi.

• Fusha e studimit:  Kimi e Aplikuar

• Data e publikimit: 11.06.2026

• Disertacioni gjendet i publikuar në Gjuhën Shqipe

© E drejta e autorit: Vanela PRIFTI

Publikuar nga Universiteti i Tiranës
Bazuar në aktet ligjore, rregulloreve dhe politikave të UT-ës

👉 Klikoni këtu për të parë disertacionin e plotë (PDF)

ABSTRAKT
Ky disertacion doktorature përqëndrohet në vlerësimin e mikroplastikës së pranishme në grykëderdhjet e
lumenjve shqiptarë që derdhen në Detin Adriatik dhe kontribuojnë në ndotjen mikroplastike në këtë mjedis
detar. Ky hulumtim përqëndrohet në optimizimin e metodës për zbulimin e mikroplastikës në ujë. Fillimisht
u krye vlerësimi i kushteve mjedisore të pellgut Ishëm-Erzen dhe lumenjve Shkumbin dhe Seman, pasi ato
ndikojnë në zbulimin e mikroplastikës në ujë. Ndotja plastike në zonat bregdetare është sot një nga temat që
ka marrë shumë vëmendje.
Zhvillimi i shkencës dhe teknologjisë, i lidhur me përpunimin e lëndëve të para, zhvillimin industrial,
bujqësinë intensive, rritjen galopante të konsumit si rezultat i rritjes së popullsisë në shkallë globale, ka sjellë
pasoja të mëdha në ndotjen mjedisore. Përdorimi në rritje i materialeve plastike në konsumin e përditshëm dhe
në degë të ndryshme të industrisë dhe bujqësisë, i shoqëruar me një angazhim minimal për riciklimin e
mbetjeve, po ndikon gjithnjë e më shumë në prishjen e ekuilibrit natyror. Përdorimi dhe menaxhimi i mbetjeve
plastike është bërë sot një nga problemet kryesore të pranisë së mikroplastikës në mjedis, veçanërisht në ujërat
bregdetare dhe lumenjtë që derdhen në to. Prania e plastikës dhe mikroplastikës, të llojeve dhe madhësive të
ndryshme, në mjedisin ujor duket se ka një ndikim të drejtpërdrejtë në ekzistencën e organizmave. Ndër shumë
probleme, rritja e morbiditetit në organizmat detarë, ndikimi i drejtpërdrejtë në rrjetat dhe zinxhirët ushqimorë
përmes bioakumulimit, si dhe ulja e produktivitetit të peshkimit, etj.
Nga ana tjetër, mikroplastikat grumbullojnë ndotës të tjerë në sistemet ujore duke u bërë bartës dhe
transportues të tyre në mjedis. Ky studim synon të japë rekomandime për përmirësimin e kësaj situate në
përgjithësi dhe në veçanti pranë qendrave turistike bregdetare që shpesh ndodhen pranë deltave të lumenjve
ose që preken drejtpërdrejt nga shkarkimet e tyre.

Fjalë kyçe: mikroplastikat, ndotja detare, gjendja mjedisore, grykëderdhjet e lumenjve, Deti Adriatik,
Shqipëria

ABSTRACT

This doctoral dissertation focused on evaluating microplastics present in Albanian river estuaries that
flow into the Adriatic Sea and contribute to the microplastic pollution in this marine environment. This
research focuses on the optimization of the method for detecting microplastics in water. The assessment
of environmental conditions of Ishmi – Erzeni Basin, Shkumbin and Seman Rivers was performed, as
they affect the detection of microplastics in water. Plastic pollution in coastal areas is today one of the
topics that has received a lot of attention.
The development of science and technology, related to the processing of raw materials, industrial development,
intensive agriculture, the galloping growth of consumption as a result of population increase on a global scale,
has brought major consequences in environmental pollution. The increasing use of plastic materials in daily
consumption and in various branches of industry and agriculture, accompanied by a minimal commitment to
recycling waste, is increasingly affecting the disruption of the natural balance. The use and management of plastic
waste have become today one of the main problems of the presence of microplastics in the environment,
especially in coastal waters and the rivers that flow into them. The presence of plastic and microplastics, of
different types and sizes, in the aquatic environment seems to have a direct impact on the existence of organisms.
Among the many problems, the increase in morbidity in marine organisms, the direct impact on food webs and
chains through bioaccumulation, as well as the reduction of fishing productivity, etc.
On the other hand, microplastics accumulate other pollutants in aquatic systems by becoming carriers and
transporters of them in the environment. This study aims to provide recommendations on improving this situation
in general and in particular near coastal tourist centers that are often located near river deltas or that are directly
affected by their discharges.

Keywords: microplastics, marine pollution, environmental status, river esturies, Adriatic Sea, Albani

The post Vanela PRIFTI – STUDIMI I MIKROPLASTIKAVE SI NDOTËS POTENCIALË NË BREGDETIN E SHQIPËRISË appeared first on UNIVERSITETI I TIRANËS.

Autori: Blerina BOÇI 

• Institucioni: Universiteti i Tiranës, Fakulteti i Shkencave të Natyrës, Departamenti: Kimi Industriale

• Fusha e studimit: Shkencat e Natyrës, Matematikë e Aplikuar

• Data e publikimit: 10/06/2026

• Disertacioni gjendet i publikuar në Gjuhën Shqipe

© E drejta e autorit: Blerina BOÇI 

Publikuar nga Universiteti i Tiranës. Bazuar në aktet ligjore,rregulloreve dhe politikave të UT-ës.

👉Klikoni këtu për të parë disertacionin e plotë (PDF)

PËRMBLEDHJE
Optimizimi bejesian është një teknikë e avancuar, e cila ka gjetur përdorim në zgjidhjen
e problemeve të optimizimit global, me zbatim në fusha të ndryshme, si shkenca,
inxhinieria, ekonomia dhe më gjerë. Kjo metodë është në veçanti e dobishme në rastet
kur funksioni objektiv është i kushtueshëm për t’u vlerësuar dhe nuk njihet në formë
analitike. Zhvillimi i sistemeve kompjuterike dhe rritja e përdorimit të inteligjencës
artificiale kanë rritur nevojën për përdorimin e metodave të ndryshme optimizuese. Në
nxënien automatike, optimizimi i hiperparametrave është një proces thelbësor për
përmirësimin e performancës së modeleve. Në këtë drejtim, optimizimi bejesian
konsiderohet si një metodë efikase, e cila luan një rol të rëndësishëm në nxënien
automatike, duke mundësuar optimizimin automatik të hiperparametrave. Kjo metodë
bazohet në modele probabilitare, zakonisht procese gausiane, të cilat përdoren për të
përafruar funksionin objektiv dhe për të vlerësuar pasigurinë e parashikimeve.
Nëpërmjet funksioneve të përftimit, BO eksploron zona të reja të hapësirës së kërkimit
dhe shfrytëzon zonat premtuese të identifikuara më parë. Ky proces bazohet në
informacionin e përftuar nga vlerësimet e mëparshme të funksionit objektiv, me qëllim
gjetjen e zgjidhjes optimale.
Ky disertacion fokusohet në optimizimin e hiperparametrave të modeleve të nxënies
automatike dhe në optimizimin e parametrave të algoritmeve optimizuese.
Metodologjia e propozuar zbatohet në tre drejtime kryesore: (i) në modele regresi për
parashikimin e pagave me të dhëna reale nga INSTAT; (ii) në modele klasifikimi duke
përdorur të dhëna demografike dhe të dhëna nga një anketë studentore; (iii) në
optimizimin e parametrave të algoritmeve evolucionare DE dhe PSO në probleme
inxhinierike me kufizime. Rezultatet eksperimentale tregojnë përmirësime të dukshme
në performancë dhe qëndrueshmëri, të konfirmuara nëpërmjet testeve dhe analizave
statistikore. Këto përfundime konfirmojnë efektivitetin e optimizimit bejesian në
trajtimin e problemeve komplekse në kontekste reale.
Fjalë kyçe: Optimizimi bejesian, nxënie automatike, regres, klasifikim, model,
parametër, hiperparametë

The post Blerina BOÇI – KRAHASIMI I HIPERPARAMETRAVE ME METODA OPTIMIZUESE DUKE PËRDORUR ANALIZËN BEJESIANE  appeared first on UNIVERSITETI I TIRANËS.

Autori: Maria HOXHAJ 

• Institucioni: Universiteti i Tiranës, Fakulteti i Shkencave të Natyrës, Departamenti: Kimi Industriale

• Fusha e studimit: Shkencat e Natyrës, Prodhimi industrial dhe inxhinieri

• Data e publikimit: 10/06/2026

• Disertacioni gjendet i publikuar në Gjuhën Shqipe

© E drejta e autorit: Maria HOXHAJ

Publikuar nga Universiteti i Tiranës. Bazuar në aktet ligjore,rregulloreve dhe politikave të UT-ës.

👉Klikoni këtu për të parë disertacionin e plotë (PDF)

The post Maria HOXHAJ – “Eco-Çimento: Studim mbi Përdorimin e Materialeve Alternative Suplementare Çimentuese” appeared first on UNIVERSITETI I TIRANËS.