Abstrakti

Në kushtet e një tregu të orientuar nga të dhënat, Big Data Analytics (BDA) është shndërruar në një strategji të fuqishme për përmirësimin e vendimmarrjes dhe rritjen e performancës së biznesit. Ky studim synon të eksplorojë faktorët teknologjikë, organizativë dhe të mjedisit të jashtëm dhe perceptimet individuale që ndikojnë në adoptimin e BDA nga Tatimpaguesit e Mëdhenj në Shqipëri. Adoptimi i BDA nënkupton procesin e integrimit të teknikave analitike të avancuara dhe analizohet përmes modeleve: Technology-Organization-Environment (TOE) dhe Technology Acceptance Model (TAM). Studimi bazohet në të dhëna primare, të mbledhura nëpërmjet një pyetësori të strukturuar drejtuar Tatimpaguesve të Mëdhenj nga sektorë të ndryshëm të ekonomisë. Metodologjia përfshin një qasje të kombinuar statistikore; përdorimin e analizës faktoriale eksploruese dhe konfirmuese, modelimin të ekuacioneve strukturore, regresionin logjistik dhe regresionin ordinal. Rezultatet tregojnë se menaxhimi i lartë, avantazhi relativ, përputhshmëria, rregullimet qeveritare dhe presioni konkurrues janë faktorë thelbësorë për adoptimin e BDA, ndërsa dobia dhe lehtësia e perceptuar e përdorimit ndikojnë në vendimin e ndërmarrjeve jo adoptuese. Analiza evidenton se adoptimi i BDA ka një ndikim pozitiv dhe të rëndësishëm në performancën e ndërmarrjes. Studimi ofron kontribut teorik për literaturën e vendeve në zhvillim dhe rekomandime praktike për drejtuesit dhe politikëbërësit në Shqipëri.

Fusha: Kërkimi fokusohet në aplikimin e metodave sasiore të vlerësimit të modeleve për adoptimin e Big Data Analytics dhe kontributin e tyre në zhvillimin ekonomik duke integruar qasje statistikore dhe ekonometrike në kuadër të statistikës së aplikuar në ekonomi.

Fjalë kyçe: Big Data Analytics, Tatimpaguesit e Mëdhenj, modeli TOE, modeli TAM, adoptim, performancë

JEL Code: O32, O33, M15

Abstract

In the context of a data-driven market, Big Data Analytics (BDA) has emerged as a powerful strategy for improving decision-making and enhancing business performance. This study aims to explore the technological, organizational, and environmental factors, as well as individual perceptions, that influence the adoption of BDA by Large Taxpayers in Albania. The adoption of BDA refers to the process of integrating advanced analytical techniques and is analyzed through the Technology-Organization-Environment (TOE) and Technology Acceptance Model (TAM). The study is based on primary data collected through a structured survey administered to Large Taxpayers from various economic sectors. The methodology applies a combined statistical approach, including exploratory and confirmatory factor analysis, structural equation modeling, logistic and ordinal regression. The results indicate that top management support, relative advantage, compatibility, government regulations and competitive pressure are critical factors for BDA adoption, while perceived usefulness and perceived ease of use impact the attitudes of non-adopting firms. Furthermore, the analysis confirms that BDA adoption has a significant and positive impact on organizational performance. The study provides a theoretical contribution to the literature on technology adoption in developing countries and practical recommendations for business executives and policymakers in Albania.

Field of study: The research focuses on the application of quantitative methods to evaluate models of Big Data Analytics adoption and to analyze their contribution to economic development, within the framework of applied statistics in economics.

Keywords: Big Data Analytics, Large Taxpayers, TOE model, TAM model, adoption, performance

JEL Code: O32, O33, M15