Titulli i Disertacionit: STUDIM MBI VLERËSIMIN E SHKALLËS SË TOKSICITETIT DHE RISKUT SHËNDETËSOR TË SHKAKTUAR NGA PËRMBAJTJA E METALEVE TOKSIKË NË BIOTËN E UJËRAVE DETARË

Autori: Kristi HAKA

• Institucioni: Universiteti i Tiranës,  Fakulteti i Shkencave të Natyrës, Departamenti i Kimisë.

• Fusha e studimit:  Kimi e aplikuar

• Data e publikimit Online: 03.03.2026

• Disertacioni gjendet i publikuar në Gjuhën Shqipe

© E drejta e autorit: Kristi HAKA

Publikuar nga Universiteti i Tiranës
Bazuar në aktet ligjore, rregulloreve dhe politikave të UT-ës

👉 Klikoni këtu për të parë disertacionin e plotë (PDF)

 

ABSTRAKT 

Ky studim trajton vlerësimin e shkallës së toksicitetit dhe riskut shëndetësor të shkaktuar nga përqendrimet e metaleve në biotën e ujërave detarë, duke përfshirë analizën e specieve të ndryshme dhe ndikimet e mundshme për shëndetin e njeriut dhe ekosistemet mjedisore. Qëllimi kryesor është identifikimi dhe përcaktimi sasior i metaleve të rënda në mostrat e biotës të tillë si, kadmium (Cd), plumb (Pb), mërkur (Hg), arsenik (As), krom (Cr), Nikel, (Ni), hekur (Fe), zink, (Zn), bakër (Cu), mangan, (Mn), alumin, (Al) kobalt, (Co), kalcium (Ca) dhe magnez (Mg) dhe vlerësimi i rrezikut që lidhet me konsumimin e këtyre organizmave.  

Metodologjia e përdorur përfshin mbledhjen e mostrave nga zona të ndryshme të ujërave detarë dhe liqenorë, duke përfshirë zona bregdetare, liqenore dhe rajone me ndikim industrial. Mostrat e peshkut, krustaceve dhe organizmave të tjerë janë analizuar për përqendrimet e metaleve të rënda duke përdorur teknika të avancuara laboratorike, përfshirë spektroskopinë atomike (SAA). Përveç përcaktimit të përqendrimeve, studimi përfshin përdorimin e modeleve toksikologjike dhe të riskut shëndetësor për të vlerësuar ekspozimin kronik dhe potencialin dëmtues për konsumatorët e produkteve detare. 

Rezultatet tregojnë se disa zona të studiuara paraqesin përqendrime të konsiderueshme të metaleve toksikë, të cilat tejkalojnë kufijtë e sigurt për konsum, duke paraqitur rrezik të rëndësishëm për shëndetin e njeriut. Analizat gjithashtu tregojnë se disa specie detare kanë tendencë më të lartë për bioakumulim, duke rritur potencialin e biomagnifikimit të metalëve toksikë në nivele më të larta të zinxhirit ushqimor. Përmes vlerësimit të riskut shëndetësor, janë identifikuar grupet më të ekspozuara, si dhe janë propozuar kufizime dhe udhëzime për konsum të sigurt të produkteve detare nga zonat e ndotura. 

Ky punim thekson rëndësinë e monitorimit të vazhdueshëm të metaleve toksikë në biotën detare dhe nevojën për masa të qarta menaxhimi. Rekomandohet përdorimi i politikave të qëndrueshme, strategjive për reduktimin e ndotjes dhe edukimi i popullsisë për rreziqet e ekspozimit ndaj metaleve toksikë. Studimi kontribuon në literaturën shkencore mbi përhapjen e metaleve toksikë dhe ofron një bazë të fortë për zhvillimin e metodologjive të vlerësimit të riskut në studime të ardhshme, duke ndihmuar vendimmarrësit dhe institucionet mjedisore në ruajtjen e shëndetit publik dhe ekosistemeve detare. 

Ky punim synon të ofrojë një kuadër të plotë për të kuptuar ndotjen nga metale të rënda në ujërat detarë dhe ndikimet e saj, si dhe të kontribuojë në zbatimin e masave praktike për trajtimin dhe menaxhimin e këtyre rreziqeve, duke kombinuar perspektivën shkencore me nevojat e mjedisit dhe shëndetit publik. 

 

ABSTRACT 

This study presents a comprehensive assessment of the toxicity levels and associated health risks arising from metal concentrations in marine biota. It encompasses the analysis of multiple aquatic species to evaluate their potential implications for human health and environmental ecosystems. The primary objective is to identify and quantify the presence of heavy metals in biotic samples, including cadmium (Cd), lead (Pb), mercury (Hg), arsenic (As), chromium (Cr), nickel (Ni), iron (Fe), zinc (Zn), copper (Cu), manganese (Mn), aluminum (Al), cobalt (Co), calcium (Ca), and magnesium (Mg), and to assess the risks related to the consumption of these organisms. 

The applied methodology involves the systematic collection of samples from various marine and freshwater environments, including coastal, lacustrine, and industrially influenced areas. Samples of fish, crustaceans, and other aquatic organisms were analyzed to determine heavy metal concentrations using advanced analytical techniques, such as Atomic Absorption Spectroscopy (AAS). Beyond concentration determination, the study employs toxicological and health risk assessment models to evaluate chronic exposure and potential adverse effects on consumers of seafood products. 

The findings indicate that certain sampling areas exhibit elevated concentrations of toxic metals that surpass established safety thresholds, thereby posing significant risks to human health. Furthermore, several marine species demonstrated a higher propensity for bioaccumulation, consequently enhancing the potential for biomagnification of toxic metals across higher trophic levels of the aquatic food web. Through quantitative health risk assessment, the most vulnerable population groups were identified, and specific recommendations and consumption guidelines were proposed for mitigating exposure from contaminated seafood sources. 

This research underscores the critical importance of continuous monitoring of toxic metals in marine ecosystems and highlights the necessity for well-defined management and regulatory measures. The implementation of sustainable environmental policies, pollution mitigation strategies, and public awareness initiatives regarding the hazards of toxic metal exposure are strongly advocated. The study contributes valuable insights to the scientific literature on the distribution and ecological implications of heavy metals, providing a robust foundation for future developments in environmental risk assessment methodologies. 

Overall, this work seeks to establish an integrated framework for understanding heavy metal contamination in marine waters and its multifaceted impacts, while promoting the adoption of practical, science-based measures for the prevention, management, and reduction of associated ecological and public health risks.